Fernand Braudel Center, Binghamton University
http://fbc.binghamton.edu/commentr.htm
Σχόλιο 113, 15
Μαΐου 2003
Η
αυτοκρατορία
και οι
καπιταλιστές
Του Immanuel Wallerstein
Χωρίς
αμφιβολία ο George W. Bush
πιστεύει ότι
βρίσκεται στην
εμπροσθοφυλακή
όσων συντηρούν
το παγκόσμιο
καπιταλιστικό
σύστημα. Χωρίς
αμφιβολία, ένα
μεγάλο κομμάτι
της παγκόσμιας
αριστεράς το
πιστεύει
επίσης. Αλλά οι
μεγάλοι
καπιταλιστές
συμφωνούν;
Αυτό δεν είναι
καθόλου
ξεκάθαρο. Ένα
σημαντικό προειδοποιητικό
σήμα στάλθηκε
από τη Morgan Stanley, μια
από τις
ηγετικές,
παγκοσμίως,
χρηματιστικές
επενδυτικές
εταιρίες, στο
Παγκόσμιο
Οικονομικό
Φόρουμ τους. Ο Stephen
Roach γράφει εκεί
ότι ένας
«αμερικανοκεντρικός
κόσμος» δεν
μπορεί να
συντηρηθεί
από την
παγκόσμια-οικονομία
και είναι
βλαβερός
ειδικά για τις
Ηνωμένες
Πολιτείες. Τα
βάζει
συγκεκριμένα
με τον Robert Kagan, έναν
ηγετικό
νεοσυντηρητικό
διανοούμενο, ο
οποίος
υποστηρίζει
πως η
αμερικανική
ηγεμονία
μπορεί μόνο να
αυξηθεί,
ειδικά σε
σχέση με την Ευρώπη.
Ο Roach διαφωνεί
πλήρως. Βλέπει
την παρούσα
παγκόσμια
κατάσταση ως
μία από τις
«βαθιές
ασυμμετρίες»
του
παγκόσμιου-συστήματος,
η οποία δεν
είναι δυνατόν
να διαρκέσει.
Ποιο είναι το επιχείρημα του Roach; Ο κόσμος βρίσκεται σε «σημαντικό αποπληθωρισμό [θαυμάσιος ευφημισμός] από το 1982 έως το 2002» - μια ωφέλιμη αποτίμηση τόσο διαφορετική από τη συνηθισμένη θριαμβολογία για τη ισχύ της οικονομικής θέσης των ΗΠΑ στην παγκόσμια-οικονομία. «Και τώρα πλησιάζει το ξετύλιγμα μιας νέας ανισορροπίας – η επανισορρόπηση ενός αμερικανοκεντρικού κόσμου». Γιατί; Πρώτα απ’ όλα λόγω των «συνεχώς διευρυνόμενων ανισοτήτων στις διεθνείς εξωτερικές συναλλαγές». Λέει ότι «καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες κατασπαταλούν την ήδη μειωμένη εθνική τους αποταμίευση» και «καθώς ο υπόλοιπος κόσμος παραμένει σε μια τροχιά κατανάλωσης κάτω του δυνατού», η κατάσταση μπορεί μόνο να χειροτερέψει.
Τέλος, το συμπέρασμα: Μπορεί η ανεπαρκής σε αποταμιεύσεις αμερικανική οικονομία να συνεχίσει να χρηματοδοτεί τη συνεχώς διευρυνόμενη επέκταση της στρατιωτικής της ανωτερότητας; Η απάντησή μου είναι ένα κατηγορηματικό όχι». Τι θα συμβεί λοιπόν; Οι «τιμές των περιουσιακών στοιχείων που εκφράζονται σε δολάρια σε σύγκριση με τα περιουσιακά στοιχεία που δεν εκφράζονται σε δολάρια» πρέπει να πέσουν, και να πέσουν κατά τρόπο δραστικό και σύντομα. Ο Roach εκτιμά: «μια πτώση 20% σε πραγματικές ισοτιμίες και σχεδόν τη διπλάσια σε ονομαστικές, υψηλότερα πραγματικά επιτόκια, μειωμένη αύξηση της εγχώριας ζήτησης, και μεγαλύτερη ανάπτυξη στο εξωτερικό». Τελειώνει το κείμενό του λέγοντας ότι «ο κόσμος δε λειτουργεί ως μια παγκόσμια οικονομία» (αυτά για τους θεωρητικούς της παγκοσμιοποίησης) και ότι «για μια μονομερή παγκόσμια οικονομία, ένα πιο αδύναμο δολάριο μπορεί να είναι η μόνη διέξοδος».
Εν συντομία, ο Roach υποστηρίζει ότι ο αρρενωπός μιλιταριστικός κομπασμός του καθεστώτος Bush, το όνειρο των γερακιών στις ΗΠΑ να ξαναφτιάξουν τον κόσμο κατ’ εικόνα τους, είναι όχι μόνο μη πραγματοποιήσιμο αλλά ξεκάθαρα αρνητικό από την άποψη των μεγάλων αμερικανών επενδυτών, οι οποίοι αποτελούν το ακροατήριο για το οποίο γράφει ο Roach, οι πελάτες της Morgan Stanley. Ο Roach έχει φυσικά απόλυτο δίκαιο, και είναι αξιοσημείωτο πως αυτό λέγεται όχι από κάποιον αριστερό ακαδημαϊκό, αλλά από έναν μυημένο στο μεγάλο κεφάλαιο.
Αυτό που παρατηρούμε εδώ, ιδωμένο από μια ευρύτερη ιστορική προοπτική, είναι η 500 ετών ένταση του σύγχρονου παγκόσμιου-συστήματος, μεταξύ όσων επιθυμούν να προστατέψουν τα συμφέροντα των καπιταλιστικών στρωμάτων διασφαλίζοντας την καλή λειτουργία της παγκόσμιας-οικονομίας, με μια ηγεμονική αλλά όχι αυτοκρατορική δύναμη να εγγυάται τα πολιτικά της θεμέλια, και όσων επιθυμούν να μεταμορφώσουν το παγκόσμιο-σύστημα σε παγκόσμια-αυτοκρατορία. Στην ιστορία του σύγχρονου παγκόσμιου-συστήματος είχαμε τρεις μείζονες προσπάθειες να επιτευχθεί αυτό: οι Charles V/Philip II τον 16ο αιώνα, ο Napoleon στις αρχές του 19ου αιώνα, και ο Hitler στα μέσα του 20ου αιώνα. Όλες υπήρξαν μεγαλόπρεπα επιτυχείς – μέχρι να καταρρεύσουν παταγωδώς, όταν αντιμετώπισαν την αντίσταση την οποία οργάνωσαν οι δυνάμεις που τελικά έγιναν ηγεμονικές – οι Ηνωμένες Επαρχίες, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Ηγεμονία δεν είναι ο αρρενωπός μιλιταρισμός. Ηγεμονία σημαίνει οικονομική αποτελεσματικότητα, η οποία κάνει δυνατή τη δημιουργία μιας παγκόσμιας τάξης με όρους που θα εγγυώνται την ομαλή λειτουργία του παγκόσμιου συστήματος, εντός του οποίου η ηγεμονική δύναμη γίνεται ο χώρος με δυσανάλογο μερίδιο στην κεφαλαιακή συσσώρευση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν σ’ αυτήν την κατάσταση από το 1945 μέχρι το 1970 περίπου. Αλλά από τότε χάνουν συνεχώς αυτό το πλεονέκτημα. Και όταν τα γεράκια των ΗΠΑ και το καθεστώς Bush αποφάσισαν να προσπαθήσουν να αντιστρέψουν την παρακμή ακολουθώντας το παγκόσμιο-αυτοκρατορικό μονοπάτι, πυροβόλησαν στο πόδι τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους μεγάλους καπιταλιστές με έδρα τις ΗΠΑ, αν όχι άμεσα, στο πολύ κοντινό μέλλον. Γι’ αυτό προειδοποιεί ο Roach, και γι’ αυτό παραπονιέται.
Αλλά δεν έχει δώσει το καθεστώς Bush σ’ αυτούς τους καπιταλιστές ό,τι θέλουν – για παράδειγμα τεράστιες φοροαπαλλαγές; Αλλά τις χρειάζονται όντως; Όχι ο Warren Buffett, όχι ο George Soros, όχι ο Bill Gates (μιλώντας μέσω του πατέρα του). Χρειάζονται ένα σταθερό καπιταλιστικό σύστημα και ο Bush δεν τους το δίνει. Αργά ή γρήγορα θα μετατρέψουν τη δυσαρέσκειά τους σε δράση. Μπορεί να το κάνουν ήδη. Αυτό δε σημαίνει πως θα επιτύχουν. Ο Bush μπορεί να επανεκλεγεί το 2004. Μπορεί να προωθήσει παραπέρα την πολιτική και οικονομική παραφροσύνη του. Μπορεί να προσπαθήσει να κάνει τις αλλαγές του αμετάκλητες.
Αλλά σε ένα καπιταλιστικό σύστημα υπάρχει και η αγορά επίσης. Η αγορά δεν είναι καθόλου παντοδύναμη, αλλά ούτε είναι και ανήμπορη. Όταν το δολάριο καταρρεύσει, και θα καταρρεύσει σίγουρα, όλα θα αλλάξουν γεωπολιτικώς. Γιατί ένα καταρρακωμένο δολάριο είναι πολύ πιο σημαντικό γεγονός από μια επίθεση της Αλ Κάιντα στους δίδυμους πύργους. Οι ΗΠΑ εμφανώς επιβίωσαν της τελευταίας. Αλλά όταν το δολάριο καταρρεύσει, οι ΗΠΑ θα είναι πάρα πολύ διαφορετικές. Οι ΗΠΑ δε θα μπορούν πλέον να ζουν πολύ πέραν των δυνατοτήτων τους, να καταναλώνουν εις βάρος του υπόλοιπου κόσμου. Οι αμερικανοί μπορεί να αρχίσουν να νιώθουν αυτό που νιώθουν οι χώρες του Τρίτου Κόσμου όταν έρχονται αντιμέτωπες με τη δομική αναπροσαρμογή που επιβάλλει το ΔΝΤ – μια απότομη ώθηση του βιοτικού τους επιπέδου προς τα κάτω.
Η σχεδόν χρεωκοπία των πολιτειακών κυβερνήσεων σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες ακόμη και σήμερα, προδιαγράφει τι πρόκειται να ακολουθήσει. Και η ιστορία θα διαπιστώσει ότι το καθεστώς Bush, αντιμέτωπο με μια κακή υποκείμενη οικονομική κατάσταση, έκανε ό,τι ήταν δυνατό για να κάνει τα πράγματα πολύ χειρότερα.
[Copyright: Immanuel Wallerstein. All rights reserved.
Επιτρέπεται η μεταφόρτωση, η ηλεκτρονική προώθηση και η αποστολή με e-mail σε άλλους και η καταχώρηση του κειμένου αυτού σε διαδικτυακούς τόπους μη εμπορικών κοινοτήτων, υπό τον όρο ότι το δοκίμιο παραμένει άθικτο και επιδεικνύεται το σημείωμα περί πνευματικών δικαιωμάτων. Για να μεταφράσετε το κείμενο αυτό, να το εκδώσετε σε έντυπη και/ή άλλες μορφές, περιλαμβανομένων εμπορικών διαδικτυακών τόπων και αποσπασμάτων, επικοινωνήστε με το συγγραφέα: iwaller@binghamton.edu, fax: 1-607-777-4315.
Τα ερμηνευτικά αυτά σχόλια, που δημοσιεύονται ανά δεκαπενθήμερο, έχουν ως σκοπό να αποτελέσουν σκέψεις για τη σύγχρονη παγκόσμια σκηνή, ιδωμένη από την προοπτική όχι των τρεχουσών επικεφαλίδων αλλά από μια μακροπρόθεσμη σκοπιά.]
______________________________________________
Go to List of Commentaries