Fernand Braudel Center, Binghamton University

http://fbc.binghamton.edu/commentr.htm

Koment Numër 113, 15 Maj 2003

“Perandoria dhe Kapitalistët”

Padyshim, George W. Bushi mendon se është një nga njerëzit kryesorë ndërmjet atyre që mbajnë përgjegjësinë mbi mbarëvajtjen e sistemit kapitalist botëror. Padyshim, një pjesë e mirë e së majtës botërore mendon kështu gjithashtu. Por a janë të të njëjtit mendim edhe kapitalistët e mëdhenj? Kjo është shumë më pak e sigurt. Një mesazh i rëndësishëm paralajmërues sapo është dhënë nga Morgan Stanley, një firmë investuese financiare kryesore në botë, kur ata mbajtën Forumin Ekonomik Global. Stephen Roach shkruan atje se një “botë ku SHBA-ës janë qendra e vetme” nuk mund të ecë mbarë nga pikëpamja e ekonomisë botërore, si dhe është dëmtuese veçanërisht për vetë Shtetet e Bashkuara. Ai i kundërpërgjigjet kështu kryesisht Robert Kagan-it, një intelektuali të njohur neo-konservativ, i cili ka argumentuar se hegjemonia Amerikane mund vetëm të zgjerohet në këtë mënyre, sidomos kundrejt Europës. Roach është krejtësisht kundër këtij argumenti. Për të, situata e tanishme botërore përbën “asimetri të thella” në sistemin botëror, gjë që nuk mund të zgjasë shumë.

Cili është pra argumenti i Roach-it? Bota ka qënë në një “disinflacion të madh [eufemizëm i mrekullueshëm] nga 1982 deri në 2002” – një vlerësim i shumë përshëndetur që ndryshon nga llomotitjet e zakonshme mbi fuqinë e pozicionit ekonomik të SHBA-ës në ekonominë botërore. “Dhe tani po na pret pështjellimi i një disekuilibri të ri – ribalancimi i botës së tanishme njëpolare.” Përse? Para së gjithash, për arsye të “zgjerimit të mëtejshëm të pabarazive në llogaritë e jashtme botërore.” Ai thotë se “ndërkohë që Amerika bën rrush e kumbulla kursimet e saj të pakta kombëtare” dhe “duke qënë se pjesa tjetër e botës vazhdon të mbetet në të njëjtin nivel të ulët konsumimi,” situata mund të vejë vetëm në një drejtim më të keq.

Përfundimisht, konkluzioni: “Duke pasur parasysh që ekonomia Amerikane nuk karakterizohet nga kursime të larta, a mund ajo të vazhdojë së financuari një zgjerim të vazhdueshëm të superioritetit ushtarak? Përgjigjja ime është ‘jo’ absolute.” Çfarë do të ndodhë atëherë? “Çmimet e aseteve (pronave) të përcaktuara sipas dollarit krahasuar me ato të përcaktuara sipas monedhave të tjera” do të bien, dhe do bien shumë shpejt. Roach vlerëson: “një zbritje prej 20% në kursin real të këmbimit valutor dhe pothuajse dyfishi ne kursin e dukshëm, përqindje interesi reale më të larta, rritje e zvogëluar në kërkesën e brendshme, dhe një rritje më e shpejtë e ekonomive përtej oqeanit.” Në mbyllje, ai thotë se “bota nuk funksionon hëpërhë si ekonomi globale” (kaq për teoricienët pro globalizimit), dhe se “në një ekonomi globale të pabalancuar, një dollar më i dobët mund fare mirë të jetë zgjidhja e vetme.”

Shkurt, Roach argumenton se militarizmi maço dhe arrogant i rregjimit të Bush-it, ëndrra e skifterëve Amerikanë për ta ribërë botën sipas imazhit të tyre, është jo vetëm e paarritshme, por haptazi negative nga pikëpamja e investorëve të mëdhenj Amerikanë, audienca së cilës i drejtohet Roach, pra klientët e firmës Morgan Stanley. Roach ka doemos absolutisht të drejtë, dhe është për tu vënë re se këto fjalë nuk vijnë nga ndonjë akademik majtist, por nga qarqet e brendshme të kapitalit të madh.

Parë nga një perspektivë më e gjatë historike, çfarë po ndodh tani është vazhdimësi e një tensioni 500-vjeçar në sistemin botëror modern, ndërmjet atyre që synojnë të mbrojnë interesat e stratës kapitaliste duke siguruar mbarëvajtjen e ekonomisë botërore, me një pushtet hegjemonik por jo perandorak për të garantuar themelet politike të këtij sistemi, dhe atyre që synojnë ta transformojnë sistemin botëror në një perandori botërore. Ka patur tre orvatje kryesore në historinë e sistemit botëror modern në këtë drejtim: Charles’i Pestë/Ferdinanti i Dytë në shekullin e gjashtëmbëdhjetë, Napoleoni në fillimin e shekullit të nëntëmbëdhjetë, dhe Hitleri në mesin e shekullit të njëzetë. Të gjithë ata ishin të suksesshëm në mënyrë madhështore – derisa ranë përmbys kokëposhtë, kur u përballuan nga një opozitë e organizuar nga fuqitë që në fund dolën hegjemonë – Provincat e Bashkuara, Mbretëria e Bashkuar (Britania e Madhe), si dhe Shtetet e Bashkuara.

Hegjemonia nuk është militarizëm maçoje. Hegjemonia ka të bëjë me efiçencë ekonomike, me të qënit në gjendje së krijuari një rend botëror që garanton funksionimin e mirë të një sistemi botëror, në të cilin fuqia hegjemonike bëhet nyja e cila akumulon një pjesë disproporcionalisht të madhe kapitali. Shtetet e Bashkuara ishin në një gjendje të tillë prej 1945-ës deri rreth 1970-tave. Por që atëherë kanë qënë duke e humbur atë avantazh vazhdimisht. Dhe kur skifterët Amerikanë dhe rregjimi i Bushit vendosën të përpiqen ti japin fund kësaj rënieje duke iu futur rrugës imperiale-botërore, ata e qëlluan Amerikën, dhe kapitalistët e mëdhenj Amerikanë, në këmbë – nëse jo menjëherë, atëherë në një të ardhme shumë të afërt. Rreth kësaj po paralajmëron, si dhe ankohet, Roach-i.

Por a nuk është rregjimi i Bushit duke u dhënë këtyre kapitalistëve çdo gjë që duan – për shembull, ulje të mëdha taksash? Por a i kërkuan ata vërtet këto? Jo Warren Buffett, jo George Sorosi, jo Bill Gates (që u shpreh ndërmjet të jatit). Ata duan një sistem kapitalist të qëndrueshëm, por kjo nuk është çfarë po u jep Bushi. Herët a vonë, pakënaqësia e tyre do të reflektohet në veprim. Ndoshta kanë filluar ta bëjnë këtë që tani. Kjo nuk do të thotë që do t’ja dalin mbanë. Bushi mund të rizgjidhet në zgjedhjet presidenciale të 2004-es. Ai mund të përparojë me çmendurinë e tij ekonomike dhe politike më tej. Ai mund të tentojë ti bëjë ndryshimet që solli të pamundura të zhbëhen.

Por në një sistem kapitalist, egziston doemos edhe tregu. Tregu nuk është i gjithëfuqishëm, por nuk është as i pafuqishëm. Kur dollari të gremiset, dhe do gremiset, çdo gjë do ndryshojë nga ana gjeopolitike. Se një dollar i shvlerësuar është tepër më domethënës se një sulm Al-Kaide mbi Kullat Binjake. Shtetet e Bashkuara e kapërcyen qartë këtë të fundit. Por do të kemi të bëjmë me një palë Shtete të Bashkuara krejt tjetër kur dollari të ketë rënë. Shtetet e Bashkuara nuk do të jenë më në gjendje të jetojnë përtej mundësive të veta, të konsumojnë në kurriz të pjesës tjetër të botës. Amerikanët mund të fillojnë të përjetojnë çfarë vendet e Botës së Tretë ndjejnë kur përballen me kushtet e strukturimit të përgjithshëm të imponuara nga FMN-ja – një rënie të mprehtë të nivelit të tyre të jetesës.

Gati-falimentimi i sotshëm i qeverive të shteteve përreth gjithë Amerikës është si një paralajmërim i çfarë pritet të vijë. Dhe historia do të shënojë se, i përballur me një situatë të rënduar ekonomike në Shtetet e Bashkuara, rregjimi i Bushit bëri gjithë ç’kishte në dorë për ta bërë atë akoma më keq.

Nga Immanuel Wallerstein.

[Copyright nga Immanuel Wallerstein. Të gjitha të drejtat i rezervohen autorit. Lejohet shkarkimi në kompjuter, dërgimi në mënyrë elekronike ose me e-mail tek të tjerët dhe vendosja e këtij teksti në grupe faqesh Interneti pa qëllime fitimprurëse, me kusht që teksti të mbetet i pandryshuar dhe ky shënim mbi të drejtat e autorit i bashkangjitur. Për ta përkthyer ose publikuar këtë tekst ne formë të printueshme ose në çfarëdolloj forme tjetër, duke përfshirë faqe Interneti me qëllim fitimprurës e të tjerë, kontaktoni autorin në adresën iwaller@binghamton.edu; fax: 1-607-777-4315.

Këto komente, të publikuara dy herë në muaj, kanë për qëllim të reflektojnë mbi situatën bashkëkohore botërore, parë nga një perspektivë afatgjatë dhe jo nga ajo e kryetitujve ditorë.]

_____

Dërgojani këtë Koment një Kolegu

--------------------------------------------

Lista e Komenteve

Go to Fernand Braudel Center Homepage