Fernand Braudel Center, Binghamton University

http://fbc.binghamton.edu/commentr.htm

Koment Numër 114, 1 Qershor 2003

“Çmenduri, apo Politikë?”

Kur vetë Pozita, shumë e përgjegjëshmja Financial Times, gazeta përfaqësuese e kryeqytetit të madh, boton një editorial me titullin “Çmenduria e Taksave” dhe me nëntitullin “Administrata e Shteteve të Bashkuara hedh maturinë nga dritarja,” ti e kupton se ata duhet të jenë tepër të shqetësuar. Editoriali përfundon me këtë shënim të zymtë: “Për [Republikanët më ekstremistë], dobësimi i rendit ndërkombëtar multilateral nuk mjafton, pikëpamjet e hershme mbi rishpërndarjen e të ardhurave kërkojnë gjithashtu një rishikim radikal. Në përgjigje të kësaj mësymjeje, shumicës racionale i mbetet shumë pak për të bërë: ata nuk hanë pyka arësyeje; teoritë ekonomike nuk kanë vlerë; dhe evidenca kundërshtuese as që merret parasysh. Kështu, është për tu vënë re se si superfuqia botërore po shkatërron ngadalë rendin e saj fiskal, që është për tu pasur zili ndoshta nga e gjithë bota.

Kështu, ndërkohë që Bushi dhe shoqëria e tij janë duke llomotitur mbi fitoret e tyre në Irak dhe në Kongresin Amerikan, dhe shumica e së majtës botërore shkruan në një ton të pezmatisur mbi këto suksese, ndoshta është koha kur ne duhet ti hedhim sytë në të krisurat e thella që egzistojnë ndërmjet atyre forcave që mund të quhen “e djathta e qendrës” – në botë, në Shtetet e Bashkuara, dhe midis stratës kapitaliste.

Në fillim shenjat e së krisurës. Henry C. K. Liu, presidenti i një grupi investues me bazë në New York, shkruan në Asia Times një artikull të titulluar “Hegjemonia e dollarit Amerikan duhet të përfundojë.” Drejtori i kërkimeve investuese për Bankën Private Citigroup shënon se ASEAN + 3 shtetet e tjerë (Azia Juglindore, Japonia, Kina dhe Korea e Jugut) janë në procesin e së zhvilluarit të ashtuquajturin “intrumentet e borxhit ndër-kufitar” (që do të thotë borxhe të përcaktuara në monedhat e tyre dhe jo në dollarë Amerikanë), dhe e quan këtë “një çekiç masiv që po i qëndron mbi kokë ekonomisë Amerikane.” Ai parashikon se krijimi i një Monedhe të Përbashkët Aziatike mund ti detyrojë Shtetet e Bashkuara të “bëjnë një përshtatje serioze të borxheve,” si dhe të shtyjë si konsekuencë Thesarin e Shtetit të vëjë në qarkullim bono jo në dollarë Amerikanë, por në monedha Aziatike.

Në frontin Europian, Christoph Bertram, drejtori i Institutit Gjerman për Çështjet Ndërkombëtare dhe të Sigurisë, dhe një Atlanticist i fortë me përpara, shkruan një artikull, sërish në Financial Times, të titulluar “Gjermania nuk do të bëhet vasali i Amerikës.” Ai i njeh George Bushit përgjegjësinë e plotë mbi këtë ndryshim në opinionin Gjerman, dhe parashikon se Bashkimit Europian do ti duhet të “ [përforcojë] anëtarët së bashku përgjithmonë në mbrojtje, siç ka bërë euroja në politikën monetare.”

Dhe në Shtetet e Bashkuara, James Carroll, duke shkruar në Boston Globe, flet mbi ndryshimet që po ndodhin në Amerikë, “një komb aq kuturu, sa që nuk guxon ti hedhë sytë për herë të dytë situatës së saj reale.” Fjalimi i fundit i Senatorit Byrd (i cili deri para dy vjetësh nuk konsiderohej si radikal madje as edhe si liberal Demokrat) përfundon: “Dhe shënojini fjalët e mia. Frikësimi i llogaritur që po përjetojmë aq shpesh së fundmi nga “fuqitë cilatdo” do ta heshtin opozitën besnike vetëm për ca kohë. Sepse në fund të fundit, siç ndodh gjithnjë, e vërteta do të shfaqet. Dhe kur të dalë në dritë, shtëpia prej letrash, ndërtuar mbi mashtrime, do të gremiset.”

Senatori Byrd e mbajti fjalimin e tij në 21 Maj. Vetëm gjashtë ditë më vonë, Sekretari Rumsfeld, në fjalimin e tij drejtuar Këshillit të Marrëdhënieve të Jashtme, deklaroi vëzhgimin e tij të shumë-cituar tanimë se stoku i armëve të shkatërrimit në masë që Iraku gjoja dispononte “mund të mos gjendet kurrë.” Rumsfeldi shtoi se ndoshta Irakienët i zhdukën ato “para se konflikti të fillonte.” Duke pasur parasysh se Shtetet e Bashkuara dhe Britania e Madhe e ndërtuan gjithë argumentin e tyre për ndërhyrje të shpejtë e të njëanshme duke u bazuar në kërcënimin që paraqisnin këto armë, ky pranim nga Rumsfeldi është domethënës, i detyruar padyshim nga fakti që këto armë thjesht nuk janë gjetur deri tani. Opinionit publik Amerikan mund ti duhet pak kohë për ta tretur dhe për të reaguar ndaj këtij pranimi. Por Tony Blair u ndodh menjëhere në telashe. Në sistemin Britanik, është mëkat kardinal të “abuzosh në udhëheqjen” e Parlamentit, dhe tani ai është në shënjestër (ose ndoshta më tepër se kaq) pikërisht si rrjedhoje e fjalimit të Rumsfeldit. Përgjigjja e tij deri tani ka qenë, prisni edhe pak. Blair-it i duhet ti gjeje ato armë shumë më tepër se Rumsfeldit.

Pyetja është atëherë nëse e gjithë kjo është vërtet çmenduri, apo politikë e menduar. Unë besoj se është e menduar dhe e qëllimshme, megjithëse jam dakort që është çmenduri. Për të kuptuar se si arsyetojnë skifterët Amerikanë dhe aleatët e tyre, duhet të shkojmë dy shekuj mbrapa. Revolucioni Francez vërtet tronditi arenën kulturore botërore. Sepse kishim te bënim me një grup i cili erdhi në pushtet i dedikuar ndaj besimit se qeveria ka të drejtë, dhe për më tepër duhet, të imponojë ndryshime radikale në sistemin social, në emër të “popullit” i cili ishte “sovran.” Për më tepër, këto dy ide – që ndryshimet politike përbënin një fenomen “normal” dhe që ishte populli ai që ishte sovran, ngjitën dhe u përhapën shpejt në botë, dhe vërtet nuk kanë pushuar së qëni që atëherë.

Doli në pah një reaksion i menjëhershëm ndaj këtyre koncepteve shqetësuese (si dhe veprimeve që rrjedhuan prej tyre). Këtu e ka origjinën termi “reaksionarë.” Edmund Burke në Angli dhe Joseph de Maistre në Francë shkruan libra që e sfidonin në thelb gjithë këtë doktrinë, duke këmbëngulur në vazhdimësinë e vlerave morale dhe sociale të autoriteteve “tradicionale.” Jakobinët ranë nga fuqia pak vjet më vonë, por Napoleoni e vazhdoi këtë shtysë, megjithëse në një version disi të shtrembëruar. Përfundimisht, në 1815, Kundërrevolucioni kishte fituar plotësisht. Ishte koha e restorimit të rendit në Europë dbe në botë. Princi Metternich ndërtoi një Aleancë të Shenjtë, qëllimi i së cilës ishte ti përgjigjej çdo prishje rregulli me shtypje masive.

Jo të gjitha forcat e rregullit ishin dakort me Metternich-un. Në Angli, ngadalë por efektivisht, Sir Robert Peel udhëhoqi Tory-t në strategjinë e lëshimeve të kufizuara të bëra në kohën e duhur, kryesisht Akti i Reformës së 1832-shit. Pati përpjekje të ngjashme në Francë, si Revolucioni i 1830ës i cili hoqi nga froni Charles X dhe solli Louis-Philippe, “mbretin-qytetar,” në fuqi.

Kthesa deçizive ishte revolucioni botëror i 1948ës, i cili ishte tepër shokues për “reaksionarët.” Tanimë i moshuari Metternich ishte lënë jashtë zyre. Një revolucion “social” u pa në Francë, i cili këmbëngulte në të drejtat e “punëtorëve.” Dhe tejpërtej Europës qëndrore, lindore, dhe jugore, kjo periudhë ishte “pranvera e lindjes së kombeve.” Doemos, siç e dimë, gjithë këto revolucione dështuan brenda një kohe të shkurtër, që u pasua me një shtypje të re dhe më të fortë. Por sidoqoftë forcat e të djathtës së qendrës e morën mësimin e tyre. Ata vendosën të ndiqnin udhën e Peel-it, dhe e pranuan domosdoshmërinë e “lëshimeve” për të mënjanuar më të keqen. Dekadat që pasuan dëshmuan lindjen e çfarë historianët i quajnë “konservativët e ndriçuar” – Disraeli në Britaninë e Madhe, Napoleoni i III-të në Francë, Bismarck-u në Gjermani.

Që atëherë, konservativët u bënë jo më tepër se një version disi më i kujdesshëm i liberalizmit qëndror. Në fakt, në mënyrë që ta zhduknin fuqizimin e lëvizjeve “radikale” të majta, konservativët ishin shpesh më të gatshëm se liberalët qëndrorë për të përdorur shtetin si vegël ndryshimesh: zgjerimi i të drejtës së votës nga Disraeli, restorimi i të drejtave të sindikatave nga Napoleoni i III-te, si dhe fillimet e shtetit të mirëqënies shoqërore nga Bsimarck-u. Këto politika vazhduan midis grupeve politike konservative deri në revolucionin botëror të 1968ës, i cili uli nga froni liberalët qëndrorë që ishin dominantë, dhe “liroi” ata që e konsideronin vetveten e djathta “e vërtetë” nga dora e rëndë e “konservativëve të ndriçuar.” Ardhja në fuqi e së djathtës “së vërtetë” mund të vihet re në hedhjen e pjesërishme në dorë të Partisë Konservative Britanike nga ana e Thatcher-it, si dhe në hedhjen po të pjesërishme në dorë të Partisë Republikane të Shteteve të Bashkuara nga Reagan-i. Rregjimi i sotëm i Bushit e ka transformuar këtë hedhje në dorë nga të pjesërishme në totale.

Skifterët Amerikanë janë rilindja e Metternich-ut dhe politikave të tij reaksionare të paepshme: unilateralizmi i tyre prej maçoje në skenën botërore, dhe përpjekja e tyre vërtet serioze ndaj shpërbërjes së shtetit të mirëqënies sociale në Shtetet e Bashkuara. Është kjo arësyeja për të cilën Financial Times thotë se ata “nuk hanë pyka arësyeje.” Dhe është kjo përse pasardhësit e Sir Robert Peel-it në mbarë botën janë kaq të shqetësuar. Sepse pikërisht siç politikat e Metternich-ut përfunduan në dizastër për forcat konservative botërore në 1848ën, kështu pasardhësit e Peel-it druajnë (dhe presin) se politikat e Bushit do të arrijnë të njëjtën gjë, në mos më keq. Dhe katastrofa është në horizont.

Ndoshta një ditë në të ardhmen, do të ketë një Armaggedon midis së majtës dhe të djathtës. Por në të tashmen e afërt, shihni për ndonjë konfrontim midis fraksionit Metternich dhe fraksionit Peel të forcave të djathta të qendrës. Fraksioni i Metternich-ut mendon se është në bast rendi botëror. Fraksioni i Peel-it mendon se është mbijetesa e sistemit kapitalist.

Nga Immanuel Wallerstein.

[Copyright nga Immanuel Wallerstein. Të gjitha të drejtat i rezervohen autorit. Lejohet shkarkimi në kompjuter, dërgimi në mënyrë elekronike ose me e-mail tek të tjerët dhe vendosja e këtij teksti në grupe faqesh Interneti pa qëllime fitimprurëse, me kusht që teksti të mbetet i pandryshuar dhe ky shënim mbi të drejtat e autorit i bashkangjitur. Për ta përkthyer ose publikuar këtë tekst në formë të printueshme ose në çfarëdolloj forme tjetër, duke përfshirë faqe Interneti me qëllim fitimprurës e të tjerë, kontaktoni autorin në adresën iwaller@binghamton.edu; fax: 1-607-777-4315.

Këto komente, të publikuara dy herë në muaj, kanë për qëllim të reflektojnë mbi situatën bashkëkohore botërore, parë nga një perspektivë afatgjatë dhe jo nga ajo e kryetitujve ditorë.]

_____

Dërgojani këtë Koment një Kolegu

--------------------------------------------

Lista e Komenteve

Go to Fernand Braudel Center Homepage