Fernand Braudel Center, Binghamton University

http://fbc.binghamton.edu/commentr.htm

Koment Numër 115, 15 Qershor 2003

“Udhë që të Çon Kurrkund.”

Presidenti Bush ndërmorri “hartën e udhës” së paqes midis Izraelit dhe Palestinës në Akaba gjatë këtij muaji, dhe brenda ditësh harta e udhës duket se u katandis në zhele. Sipas një thënieje të vjetër Kineze, “kur nuk e di se ku po shkon, të gjitha udhët atje të nxjerrin.” Administrata e Bushit zyrtarisht, dhe me shumë mundësi edhe jo zyrtarisht, nuk ja ka as idenë më të vogël se në ç’drejtim po ecën. Linja zyrtare e Shteteve të Bashkuara është që ajo po përpiqet të ndihmojë negociatat, dhe do të pranonte çfarëdo të ishte e pranueshme nga të dyja palët në fjalë. Shtetet e Bashkuara thonë se ato janë thjesht duke u përpjekur të parashtrojnë hapat e nevojshme të cilat do tu prijnë negociatave të sigurta dhe përfundimtare.

Që prej dy vjetësh Presidenti Bush ka qënë duke thënë se ai nuk dëshiron të përfshihet personalisht në negociata të tilla, gjë të cilën Presidenti Clinton e kishte bërë gjerësisht (si edhe Presidenti Carter). Por tani ai u përfshi. Përse? Ndoshta thjesht sepse u kishte premtuar shumë njerëzve se do të bënte vërtet diçka, pasi Iraku të ishte pushtuar. I kishte premtuar Bair-it. U kishte premtuar liderëve Arabë të ashtu-quajtur të moderuar. Dhe me shumë mundësi i kishte premtuar edhe Powell-it.

Ai u mbështet në dy gjëra, duke thirrur takimin e parë. Zyrtarët e Autoritetit Palestinez janë të dëshpëruar të arrijnë diçka, pothuajse çfarëdoqoftë. Përndryshe do të bëhen thjesht histori. Sharoni është në ankth për ti mbajtur Shtetet e Bashkuara 99% në anën e vet, prandaj ishte i detyruar të bënte gjeste. Prandaj ata u takuan, ndërmorrën hapa absolutisht minimale ndaj njeri-tjetrit, u kthyen, dhe brenda ditësh kishte më tepër dhunë se kurrë.

Le të bëhemi seriozë. Çfarë është gjendja 55 vjet pas krijimit të Shtetit të Izraelit? Palestinezët ndihen të braktisur nga bota, dhe të paaftë të vjelin ndonjë lëshim me peshë nga qeveria e Izraelit. Ata kanë frikë se një shtet Palestinez sovran nuk duket në horizont për dekadën që vjen. Ata që këmbëngulin për luftë të paepur me qëllim eliminimin e Shtetit të Izraelit – Hamas, për shembull – po mbeten si aktorët e vetëm me rëndësi në këtë skenë. Padyshim shumica e Palestinezëve do të preferonte një mbarim të dhunës, por shumë prej tyre nuk besojnë se fundi i dhunës do ti çonte diku nga ana politike.

Ky vlerësim i zymtë përkon me atë të anës Izraelite. Anketat tregojnë se ndoshta 60% e Çifutëve të Izraelit do të hiqnin dorë nga ngulimet dhe do të ishin gati të ktheheshin në kufijtë e 1967-ës, në shkëmbim për paqe të përhershme. Por të njëjtat anketa tregojnë se, prej këtyre 60%, ndoshta gjysma ose më tepër nuk mendojnë më se një ofertë e tillë do ishte në gjendje të arrinte paqen që dëshirojnë. Dhe si rrjedhim, në të vërtetë, ata nuk janë gati ta bëjnë këtë ofertë, ose nuk janë më gati.

Eshtë më se e qartë se kurdo Sharoni ose Abbasi shprehin prirjen edhe më të lehtë për të adoptuar një pozicion kompromisi (kryesisht për ti bërë qejfin Bush-it), ata përballen me një opozitë të fortë, dhe shumë të pasionuar, në komunitetet e tyre, opozitë mjaft e fortë në gjendje të nxjerrë nga shinat edhe kompromisat më të pakuptimshme në të vërtetë. Ç’është e vërteta, situata është e njëjta me Bush-in. Kur ai u tërhoq nga një mbështetje prej 99% ndaj pozicionit të Izraelit në 98%, ai u gjend përpara një breshërie në Shtetet e Bashkuara.

Kemi te bëjmë këtu me një situatë në të cilën jo vetëm forcat më të paepura nga ana Izraelite kanë fuqinë dhe forcat më të paepura nga ana Palestineze kanë fuqinë, por edhe forcat pro-Izraelite më të paepura në Shtetet e Bashkuara kanë fuqinë. Në vend që ta qetësonte situatën, pushtimi i Irakut nga Shtetet e Bashkuara e ka bërë atë më të rënduar, siç nuk ishte vështirë të parashikohej.

Kështu kemi të bëjmë me një nyje politike absolute. Dhe së shpejti, të gjithë do ta pranojnë këtë. Atëherë? Çfarë do të ndjekë më tej vështirë të jetë lajm i mirë për njeri. Izraelitët do të përdorin gjithmonë e më tepër forcë, dhe mund të fillojnë një proçes dëbimi. Meqënëse ata janë të fuqishëm për momentin, do të fitojnë, në kuptimin që do të vazhdojnë të mbajnë të pushtuar gjithë territorin, dhe ta kontrollojnë atë pak a shumë nën ligjin e luftës. Palestinezët do të vazhdojnë të përgjigjen ashtu siç kanë qënë duke u përgjigjur. Në afatin e shkurtër, intifada nuk do të ndryshojë asgjë. Që një dhunë e tillë të ndryshojë diçka, do të duhej një botë e përgjegjshme të dëshmonte, por ajo vërtet nuk po ndodhet atje.

Por atëherë lufta Izrael/Palestinë do të bëhet pjesë e një sërë ngatërresash pan-Arabike ose pan-Myslimane, nga Maroku në Indonezi, kryesisht dhe në mënyrë më imediate në Irak, Liban, dhe Egjipt. Dhe kur kjo të ndodhë, atëherë mbijetesa e Shtetit të Izraelit do të jetë në rrezik, në rrezik të vërtetë, për herë të parë që prej 1948ës. Arabët do të thonë se Çifutët u zbuan prej andej dy herë më përpara, dhe do t’ja dalin një here të tretë.

A mund njeri të bëjë diçka në këtë pikë që do të mund vërtet ta ndryshonte këtë skenar? Ndoshta Shtetet e Bashkuara akoma e kanë pushtetin të bëjnë diçka. Por kjo do të kërkonte një ndryshim të atillë prej 180 gradësh të politikës së Shteteve të Bashkuara, dhe sidomos të versionit të Bush-it të kësaj politike, saqë është thjesht e paimagjinueshme. Sepse një kthesë në këtë çështje të veçantë nuk mund të ndodhte pa ndryshime në aq shumë fusha të tjera, që do të përbënte një tërmet në realitetet gjeopolitike.

Unë nuk isha gjithnjë kaq pesimist. Nga fundi i 1980ave, prisja që një marrëveshje dy-palëshe të ishte jo vetëm e mundur por që do të arrihej. Mbaj mend së parashikuari, pasaktësisht, se kjo do të ndodhte shumë më herët se fundi i rregjimit të aparteidit në Afrikën e Jugut. Bota i ka konsumuar mundësitë në Izrael/Palestinë. Dhe shumica e pjesëmarrësve dhe vëzhguesve harxhojnë energjitë këto ditë së treguari me gisht kush mban përgjegjësinë. Pas thyerjes së përgjakshme, ç’rëndësi do të ketë? A po dëgjon njeri, a po mendon njeri mbi të? A është gjithkush kaq i bindur se ata do t’ja dalin mbanë pa ndryshime fundamentale në pozicionet e tyre? Duket se po.

Nga Immanuel Wallerstein.

[Copyright nga Immanuel Wallerstein. Të gjitha të drejtat i rezervohen autorit. Lejohet shkarkimi në kompjuter, dërgimi në mënyrë elekronike ose me e-mail tek të tjerët dhe vendosja e këtij teksti në grupe faqesh Interneti pa qëllime fitimprurëse, me kusht që teksti të mbetet i pandryshuar dhe ky shënim mbi të drejtat e autorit i bashkangjitur. Për ta përkthyer ose publikuar këtë tekst në formë të printueshme ose në çfarëdolloj forme tjetër, duke përfshirë faqe Interneti me qëllim fitimprurës e të tjerë, kontaktoni autorin në adresën iwaller@binghamton.edu; fax: 1-607-777-4315.

Këto komente, të publikuara dy herë në muaj, kanë për qëllim të reflektojnë mbi situatën bashkëkohore botërore, parë nga një perspektivë afatgjatë dhe jo nga ajo e kryetitujve ditorë.]

_____

Dërgojani këtë Koment një Kolegu

--------------------------------------------

Lista e Komenteve

Go to Fernand Braudel Center Homepage