Fernand Braudel Center, Binghamton University

http://fbc.binghamton.edu/commentr.htm

Koment Numër 116, 1 Korrik 2003

“Arësye e Thjeshtë mbi Armët që nuk Gjenden ”

Paaftësia e Shteteve të Bashkuara për të gjetur stokun e famshëm të Irakut të “Armëve të Shkatërrimit në Masë” (ose ASHM, siç quhen në titujt ditorë) e ka kapur ngushtë rregjimin e Bushit, dhe akoma më tepër Tony Blair-in (si dhe qeverinë Spanjolle). Në nxitim e sipër për të justifikuar luftën, duket qartë se në më te pakten mund të thuhet se qeveritë e Sh.B.A-ës dhe Britanisë së Madhe e egzagjeruan çështjen e tyre, dhe ndoshta gënjyen drejtpërdrejt.

Sa e rëndësishme është kjo? Dhe çfarë domethënie ka kjo? Ka një numër pyetjesh të ndërthurura në këtë diskutim. Njera është se sa armë, nëse fare, kishte Saddam Husseini në të vërtetë, dhe kur i kishte ato? Një e dytë është se nëse kishte armë, përse nuk i përdori? Së treti, nëse kishte armë, ku janë ato tani? Së katërti, sa e rëndësishme ishte çështja e armëve vërtet ndonjëherë për Bush-in dhe Blair-in? E pesta është nëse vërtet bota është tani më e sigurt kundrejt çfarëdo kërcënimi këto armë ishin të supozuara të paraqisnin, tani që trupat Amerikanë ndodhen në Bagdad. Ky është një lëmsh pyetjesh të ngatërruara, dhe ka shumë njerëz që janë të interesuar që ky lëmsh të mbetet i ngatërruar, dhe ti rezistoje kështu kritikës analitike.

Sa armë kishte Husseini? Rumsfeldi tani është duke thënë se para se lufta të fillonte, askush (bile as ata që kritikonin politikën e Shteteve të Bashkuara) nuk dyshonte që ai kishte disa, prandaj përse gjithë kjo keqdashje tani mbi mungesën e zbulimeve? Ai thotë se armët ishin atje, janë atje, dhe do të gjenden. Ai ka padyshim pjesërisht të drejtë. Shumë pak vetë vërtet dyshuan ndonjëherë egzistencën e disa armëve. Unë vetë nuk e dyshova. Çështja është nëse këto armë paraqisnin një kërcënim domethënës dhe të parashikueshëm për botën. Shtetet e Bashkuara insistuan se po, dhe shumica e botës nuk ra dakort me këtë vlerësim disi forcërisht.

Tani duket se Saddami vërtet mund të ketë likuiduar shumicën, nëse jo komplet, të atyre armëve që ai kishte gjatë muajve përpara se të fillonte lufta. Padyshim ai ishte nën presion për të vepruar në mënyrë të tillë. Por atëherë kjo ishte pikërisht çfarë kishin qenë së argumentuari Hans Blix dhe qeveria Franceze kur thoshnin se inpektimet e Kombeve të Bashkuara “po jepnin rezultate.” Duket se Shtetet e Bashkuara kanë mundur tanimë të zbulojnë një shkencëtar Irakian i cili pranon se dokumente të detajuara në lidhje me ndërtimin e armëve bërthamore u groposën në kopshtin e tij – më tepër se një dekadë më parë. Dhe duket se ai thotë që Saddami e urdhëroi këtë sepse kishte ndërment ti vinte këto plane në jetë pasi të merrnin fund sanksionet. Kjo mua më duket e mundur. E çfarë atëherë? Do ti kthehemi kësaj pyetjeje.

A kishte Saddami vërtet armë në gjendje funksionimi? Kujtoni që Tony Blair i tha Parlamentit se ai ishte në gjendje ti përdorte ato brenda 45 minutave. Nëse po, pse nuk i përdori ai këto armë atëherë? Doemos, duke i përdorur ato do të kishte ca efekt fitimprurës, të paktën nga ana ushtarake. Kjo pyetje mbetet pa një përgjigje të mirë nëse marrim parasysh skenarët për të cilët paralajmëronin Shtetet e Bashkuara. Ndoshta Saddami ishte më i mençur se aq. Ndoshta ai e kuptoi se do ta humbiste betejën ushtarake sidoqë të vinte puna, dhe e rëndësishmja mbetej mos të humbiste gjithë mbështetësit e tij më të fortë në proçes e sipër. Në këtë rast, ndoshta ai u tha atyre të shpërndaheshin, që më vonë të ndërmerrnin ose inkurajonin operacione plaçkitjeje me qëllim të dyfishtë për të shkaktuar çrregullim dhe për të shkatërruar infrastrukturë dhe dokumentacione. Kjo mund atëherë të krijonte një rrëmujë madhore të cilës Shtetet e Bashkuara do të ishin të paafta ti përgjigjeshin mjaftueshëm (duke pasur parasysh tensionet sociale të komplikuara të Irakut). Dhe atëherë ai mund të fillonte një luftë guerilase të përzgjatur. Tepër i mençur, thoni? Ndoshta. Ndoshta Shtetet e Bashkuara thjesht përfunduan në kushte të tilla pa ndonjë planifikim nga ana e Saddamit.

Nëse Saddami i kishte këto armë, ku janë ato tani? Një tufe skicash në një kopësht dhe dy kamionë që mund të jenë përdorur për të prodhuar armë biologjike në të ardhmen (të cilat sidoqë të vijë puna i ishin dhënë Saddamit nga Anglezët) nuk është dhe aq për të treguar pas dy muaj kërkimesh. E di se Iraku është një vend i madh, por Forcat e Armatosura të Shteteve të Bashkuara janë të supozuara të jenë në gjendje së bëri kërkime, sidomos kur Shtetet e Bashkuara posedonin para se te fillonte lufta, siç patën deklaruar, informacion në lidhje me vendndodhjen e këtyre armëve. A janë këto armë në Siri? Jo me shumë të ngjarë. Nëse do të ishin vërtet atje, do të kishim parë ushtrinë Amerikane të ndërhynte atje deri tani. A do të gjenden ato në ndonjë bazë sekrete nën shkretëtire? Ndoshta. Përse atëherë nuk ka dëshirë Amerika të lejojë inspektorët e Kombeve të Bashkuara ti kërkojnë ato? Kjo nuk mban dhe aq erë të mirë.

Por a ishin Shtetet e Bashkuara vërtet ndonjëherë të interesuara nëse Iraku i kishte këto armë? Përgjigja është si jo, ashtu edhe po. Jo, në një sens tejet të rëndësishëm. Skifterët Amerikanë donin ta pushtonin Irakun me qëllim që ta pushtonin Irakun, domethënë, me qëllim për ti treguar botës se Shtetet e Bashkuara mund dhe do ta pushtonin Irakun, vetëm pse ishte një vatër e bezdisshme anti-Amerikane në Lindjen e Mesme. Edhe sikur çdo anëtar i rregjimit të Bushit ta dinte me siguri se nuk kishte dhe nuk kish pasur kurrë ndonjë armë shkatërrimi në masë, Shtetet e Bashkuara prapëseprapë do ta kishin pushtuar Irakun. Në fund të fundit, Wolfowitz vërtet tha se theksimi i këtyre armëve ishte thjesht një leverdi byrokratike, që do të thote ishte ai lloj argumenti që do ti mbushte mendjen personave ngurrues në Kongresin Amerikan dhe midis publikut për të mbështetur aksionin, por që kjo nuk ishte kurrë arësyeja e vërtetë.

Por po, Shtetet e Bashkuara ishin të shqetësuara në lidhje me armët e shkatërrimit në masë, në kuptimin që ato janë të vendosura që asnjë shtet ose fuqi tjetër në botë të mos jetë në gjendje tu vëjë fre atyre në ndonjë mënyrë domethënëse, dhe sigurisht jo nga ana ushtarake. Kjo do të thotë, siç kam qënë duke përsëritur vazhdimisht, se Shtetet e Bashkuara nuk mund të tolerojnë asnjë formë të Bashkimit European të jetë i pamvarur nga to. Si dhe Shtetet e Bashkuara nuk mund të tolerojnë që ndonjë shtet tjetër të ketë armë bërthamore.

Doemos, disa vende të tjera – Mbretëria e Bashkuar (Britania e Madhe), Rusia, Franca, Kina, India, Pakistani, dhe Izraeli – kanë tanimë. Dhe Shtetet e Bashkuara e dinë se ajo qe mund te bejne për ta kthyer orën mbrapsht ka kufi. Por politika Amerikane është të ndalojnë shtetet e tjera të cilët supozohen të jenë në një pozicion të përshtatshëm për të zhvilluar armë të tilla në dekadën që vjen. Këtu nuk bëhet fjalë thjesht për Korenë e Veriut dhe Iranin, biles jo edhe vetem Libia, Egjipti, dhe Algjeria. Bëhet fjalë gjithashtu edhe për Japoninë, Korenë e Jugut, Kazakistanin, Ukrainën, Rusinë e Bardhë, Gjermaninë, Afrikën e Jugut, Brazilin dhe Argjentinën. Kjo është një listë e gjatë, por ka mundësi të ketë të tjerë me duzinë.

Arësyetimi i Shteteve të Bashkuara është tepër i thjeshtë. Dëmi që mund të bëhet vetëm nga një bombë atomike e vogël e përdorur gjatë rrjedhës së luftës është i mjaftueshëm për ta bërë çmimin e ndërmarrjeve ushtarake Amerikane shumë të lartë, ndoshta tejet të lartë. Flitet shumë këto ditë për fuqi ushtarake asimetrike, që do të thotë se Shtetet e Bashkuara janë aq përpara çfarëdo vendi tjetër nga ana e armëve ushtarake saqë ato duhet ta fitojnë patjetër çdo lloj konfrontimi. Por të ashtuquajturat ASHM mund ta zhbëjnë këtë asimetri, sidomos duke pasur parasysh efektin politik që përdorimi i atyre armëve nga te tjeret kundër Shteteve të Bashkuara do të kishte në opinionin publik Amerikan dhe vullnetin e tij për të sanksionuar luftën.

Kështu, është e kuptueshme që Amerika përpiqet aq shumë ta ndalë përhapjen e tyre. Prapëseprapë, duhet vënë në dukje se kjo orvatje është një kërkim don kishoti, nëse egzistoi në të vërtetë. Dhe e para e punës, ndryshimi i qeverive (ndryshim rregjimi) nuk e zgjidh problemin aspak. Ne duhet të kujtojmë sot se programi nuklear i Iranit ishte filluar jo nga ayatollahet por nga Shahu të cilin e solli në pushtet Amerika, si dhe u ndihmua nga Izraelitët, të cilët e panë Iranin si një fre mbi Irakun. Ne duhet të kujtojmë se programet e luftës biologjike të Irakut u ndihmuan dhe përkrahen nga Britanikët dhe Amerikanët kur ata e shihnin Irakun si një kundërpeshë ndaj Iranit. Kështu pra.

Pushtimi Amerikan i Irakut nuk i ka ngadalësuar por i ka shpejtuar programet e krijimit të kapacitetit bërthamor kudo. Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara u kapën në një pushtim të gjatë e të lodhshëm në Irak, me një aftësi të pakësuar, jo të rritur, për të mbrojtur interesat e veta në botë. Më 30 Qershor, Financial Times pyesnin nëse Iraku është kthyer në Çeçeninë e Bushit. Dhe përdorimi cinik i çështjes së ASHM në lidhje me Husseinin nga Bushi do ti kundërpërgjigjet atij, tani që ushtarët Amerikanë janë pre të breshërive në rritje e sipër në luftën guerilase që sapo ka filluar.

George W. Bushi do ta mësojë mësimin e çdo sundimtari. Pushteti ka limite, sidomos kur nuk përdoret me kujdes dhe në mënyrë inteligjente. Rallë, në historinë e vonë, është përdorur në mënyrë kaq ektravagante dhe të papërgjegjshme.

Nga Immanuel Wallerstein.

[Copyright nga Immanuel Wallerstein. Të gjitha të drejtat i rezervohen autorit. Lejohet shkarkimi në kompjuter, dërgimi në mënyrë elekronike ose me e-mail tek të tjerët dhe vendosja e këtij teksti në grupe faqesh Interneti pa qëllime fitimprurëse, me kusht që teksti të mbetet i pandryshuar dhe ky shënim mbi të drejtat e autorit i bashkangjitur. Për ta përkthyer ose publikuar këtë tekst në formë të printueshme ose në çfarëdolloj forme tjetër, duke përfshirë faqe Interneti me qëllim fitimprurës e të tjerë, kontaktoni autorin në adresën iwaller@binghamton.edu; fax: 1-607-777-4315.

Këto komente, të publikuara dy herë në muaj, kanë për qëllim të reflektojnë mbi situatën bashkëkohore botërore, parë nga një perspektivë afatgjatë dhe jo nga ajo e kryetitujve ditorë.]

_____

Dërgojani këtë Koment një Kolegu

--------------------------------------------

Lista e Komenteve

Go to Fernand Braudel Center Homepage