Fernand Braudel Center, Binghamton University

http://fbc.binghamton.edu/commentr.htm

Koment Numër 118, 1 Gusht 2003

“A Humbi Saddam Husseini?”

Përgjigja, thonë autoritetet Amerikane, është e qartë. Paul Bremer, prokonsulli i Shteteve të Bashkuara në Irak, tha së fundmi, “Gjallë ose vdekur, ky person ka mbaruar në Irak.” Gabimi me këtë lloj analize është se bëhet nga perspektiva e ngushtë e dikujt që e luan lojën e gjeopolitikës nga pozicioni i zakonshëm i të qënit i pushtetshëm, dhe që si rrjedhojë i mat fitoret dhe humbjet në një perspektivë me afat shumë të shkurtër. Por loja e gjeopolitikës duket ndryshe nëse e luan nga një pozicion dobësie relative. Në rast të tillë, je i detyruar të luash për afatin e mesëm. Le të shikojmë atëherë se si mund të duket lufta në Irak nga pozicioni i Saddam Husseinit.

Në 1958, nacionalistët radikalë përmbysën monarkinë në Irak dhe sollën në pushtet Abdul Karim Kassim-in. Qeveria e konsideronte veten pan-Arabike dhe revolucionare. Kassim-i e tërhoqi Irakun nga Pakti i Bagdadit që mbështetej nga Shtetet e Bashkuara. Ai nacionalizoi një pjesë të industrisë së karburanteve. Ai kishte mbështetjen e Partisë Komuniste të Irakut. Shteteve të Bashkuara ju duk se ai po e anonte Irakun së tepërmi nga Bashkimi Sovjetik. Një grusht shteti i dytë ndodhi në 1963, i cili solli partinë Bathiste në pushtet. Partia Bathiste kish qënë një lëvizje laike, socialiste, nacionaliste pan-Arabike në disa vende Arabe, e cila megjithatë ishte armiqësore ndaj partive Komuniste. Besohet gjerësisht se CIA i ndihmoi Bathistët që të vinin në pushtet. Partia Bathiste e shtypi Partinë Komuniste të Irakut.

Gjatë kësaj kohe, Saddam Husseini ishte një lider i ri Bathist, nip i presidentit të ri, inteligjent dhe i egër. Në 1979, ai realizoi një grusht shteti të përgjakshëm kundër xhaxhait të tij dhe u bë udhëheqësi i Irakut. Ai filloi spastrimin e pandalur kundër oponentëve të tij. Por çfarë donte Saddami, përveç së qënit në pushtet? Ai donte të forconte rolin Arab në politikën botërore. Ai ishte në favor të një uniteti më të madh Arab, dhe me shumë mundësi e shikonte veten si lideri natyral i botës Arabe, Saladini i ri. Padyshim kishte të tjerë që aspironin për këtë rol, por me Nasser-in jashtë loje tanimë, asnjë aq të fortë sa ai. Veç kësaj, Bagdadi kish qënë gjithnjë, së bashku me Kairon, pretendues për status qendror në botën Arabe-Muslimane.

Saddami vuri re se objektivat e tij kishin shumë armiq. Në botën Arabe, dy kryesorët ishin Komunistët dhe Islamistët, dhe që të dy e urrenin Saddamin. Më gjerë në botë, dy kryesorët ishin Irani dhe Izraeli, të cilët e urrenin Saddamin, si dhe Shtetet e Bashkuara dhe Rusia, prej të cilëve secila shpresonte se Saddami urrente tjetrën më tepër. Saddami nuk mund ti luftonte të gjithë armiqtë e tij në të njëjtën kohë. Pa i shkëputur lidhjet me Bashkimin Sovjetik, ai sajoi një marrëveshje të heshtur me Shtetet e Bashkuara në kohën e Ronald Reaganit. Ishte Donald Rumsfeldi ai që erdhi në Irak për të vulosur marrëveshjen. Çfarë ishte marrëveshja? Iraku sulmoi Iranin. Kjo ishte pjesërisht për të fituar territor, pjesërisht për të dobësuar oponentët Shia brenda Irakut, për të arritur prestigj pan-Arabik, si dhe në të njëjtën kohë për të forcuar fuqinë e vet ushtarake. Shtetet e Bashkuara, të cilat atëherë e konsideronin Iranin si rrezikun kryesor kundër interesave të tyre në Lindjen e Mesme, menduan se kjo ishte një ide e shkëlqyer dhe i dhanë Saddam Husseinit, direkt (si dhe me ndihmën a aleatëve të tyre si Arabia Saudite), armamente, armë biologjike dhe kimike, si dhe informacion. (Në fakt, kishin qënë Francezët në një pikë më të hershme në kohë ata që u kishin dhënë Irakienëve nxitjen fillimtare në lidhje me shtysën për armë bërthamore, por Izraelitet i bombarduan ato pajisje.)

Lufta Irak-Iran ishte thyerje nga pikëpamja e Saddamit. Pas tetë vjetë luftë, të dyja palët ishin në pikën nga kishin nisur, pasi pësuan humbje masive jete dhe të ardhurash. Sidoqoftë, lufta i mbajti Iranianët të zënë dhe kjo ishte një plus për Shtetet e Bashkuara. Saddami kërkoi rikompensim. Si Shtetet e Bashkuara ashtu edhe Arabia Saudite ishin shumë të ngadalta në të përgjigjur. Pikërisht në këtë kohë, ra Bashkimi Sovjetik. Lufta e Ftohtë mbaroi. Saddam Husseini e pa këtë si pozitive, jo negative. Bashkimi Sovjetik kish qënë një furnizues i vazhdueshëm armësh për Irakun. Por çmimi i kesaj ishte që Iraku të mos bënte asgjë që mund të tendoste marrëdhëniet midis Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik. Saddami ishte liruar tanimë nga ky fre, së fundmi.

Në 1990, Iraku ishte në telashe ekonomike, ngaqë çmimi i karburantit ishte i ulët në tregun botëror, si dhe lufta e Iranit kishte kushtuar së tepërmi. Kuvajti po insistonte që ti ripaguheshin borxhet që dha gjatë luftës Irak-Iran. Ndoshta edhe kish qënë së vjedhuri naftë nga Iraku ndërmjet shpimeve diagonale. Dhe Iraku kishte një pretendim historik ndaj Kuvajtit, të cilin ata mbanin të kishte qënë pjesë brenda zonës së tyre gjatë kohërave Osmane, të cilin Britanikët e kishin ndarë arbitrarisht nga ata pas Luftës së Parë Botërore. Kështu, Saddami vendosi që zgjidhja e problemeve të tija ekonomike ishte të merrte Kuvajtin. Kjo përmbushte gjithashtu një pretendim nacionalist Irakian, dhe nëse do të dilte e suksesshme, do ta bënte Irakun kombin Arab numër një. Iraku mund bile të bëhej edhe shpëtimtari i Palestinës, ndërkohë që negociatat midis OÇP-së (PLO) dhe Izraelit sapo ishin pezulluar.

Llogaritjet e Saddamit duhet të kenë qënë pak a shumë si vijon. Pushtimi i Kuvajtit do të quhej padyshim agresion. A mund t’ia dal mbanë prapëseprapë? Kush do të kundërpërgjigjet? Vetëm Shtetet e Bashkuara do të ishin në pozicionin për të bërë diçka seriozisht, dhe Shtetet e Bashkuara kishin qënë për një kohë të gjatë në mëdyshje në marrëdhëniet e tyre me Irakun. Siç e kemi marrë vesh tanimë, Ambasadori i Shteteve të Bashkuara, April Gaspie, i tha Saddamit vetëm disa ditë para pushtimit se Shtetet e Bashkuara ishin neutrale në argumentin diplomatik Irak-Kuvajt. Kështu, mendoi Saddami, ose Shtetet e Bashkuara do të reagojnë, ose do bëjnë vetëm ca zë dhe aq.

Nëse do bënin vetëm ca zë, Saddami do kish fituar. Nëse reagonin, do behëj luftë. Maksimumi, Iraku do dilte si jo-humbës, sepse Shtetet e Bashkuara nuk do të guxonin ta pushtonin Irakun. Ai kishte doemos të drejtë, për arsyet që u bënë të ditura atëherë nga Presidenti George H. W. Bush dhe Gjenerali Schwarzkopf. Pushtimi do kish kushtuar shumë jetë Amerikane, do kish qënë shumë i shtrenjtë nga ana politike, si dhe Arabia Saudite dhe Turqia i ndruheshin një shpërbërjeje të Irakut, dhe krijimit të një shteti Shia në jug dhe Kurd në veri si konsekuencë.

Pra, kur Lufta e parë e Gjirit përfundoi, Saddami ia doli mbanë një armëpushimi në kufi. Ai pati ca humbje. Pjesë të ushtrisë dhe forcave ajrore të tij humbën. Një shtet Kurd u vendos de fakto në Veri, por jo një shtet Shia në jug. Ai u bë subjekt i një rregjimi të Kombeve të Bashkuara për të përfunduar armët e tij të shkatërrimit në masë. Kur ai ishte në gjendje të zbonte inspektorët e OKB-së në 1998, shumica e armëve të tij të shkatërrimit në masë nuk ishin më.

Kur George W. Bushi erdhi ne fuqi, Saddami e kuptoi se ishte në telashe, sepse shumica e këshilltarëve të tij politikë kishin bërë thirrje publike për përmbysjen e Saddamit vetëm pak vite më parë. Pastaj ndodhi 11 Shtatori. Dhe Saddami duhet ta ketë ditur se do ishte ai, dhe jo Osama Bin Laddeni, që do ta paguante çmimin. Kështu ai thirri përsëri inspektorët e OKB-së, duke ditur se ata nuk do të gjenin asgjë, sepse tanimë duket se ai i kishte shkatërruar ose nuk i kishte zëvendësuar armët e shkatërruara të shkatërrimit në masë. Herët u bë e qartë veç se çfarëdo të bënte Saddami nuk da ti ndalte Shtetet e Bashkuara së pushtuari, meqënëse qëllimi i pushtimit ishte heqja e Saddamit dhe vendosja e fuqisë Amerikane në rajon.

Përse atëherë, nëse nuk kishte më armë të shkatërrimit në masë, nuk e tha Saddami këtë? Faktikisht, ai e tha, por s’e besoi njeri. Kështu, ç’mund të bënte? Ai i dinte limitet e forcave të tija, dhe e dinte se do ta humbiste Luftën e Gjirit. Po të ishit ju Saddami dhe ta dinit se do ta humbisnit Luftën e dytë të Gjirit, ç’do të bënit? Qartazi, do të përgatiteshit për të tretën. Si do të mund ta bënit këtë? Gjëja e parë për të bërë do të ishte të merrnit masa që sa më tepër që të jetë e mundur prej kontigjentit tuaj relativisht të vogël të luftëtarëve të ashpër besnikë të mbijetonin. Kështu, do ta linit rezistencën të binte herët dhe dramatikisht. Gjëja e dytë që do të bënit ishte krijimi i çrregullit masiv me vjedhje sistematike. E treta do të ishte të fillonit një luftë guerilase, synuar fillimisht ndaj trupave Amerikane dhe së dyti ndaj gjithë bashkëpunëtorëve.

Më pas do ta shtynit karriken mbrapa dhe do të prisnit erozionin e pozicionit Amerikan. Do të prisnit që dy opinione publike vendimtare të ndërronin me kohë. Në Shtetet e Bashkuara, rritjet në humbjen e jetëve, paaftësia për ti vënë punë në vijë në Irak, dhe mashtrimet e hapura të rregjimit të Bushit do të gërryenin mbështetjen Amerikane për operacionin. Dhe në Irak, me kalimin e kohës, imazhi i Saddamit, torturuesit, do të fanitej ndaj imazhit të Saddamit, rezistuesit nacionalist. Edhe sikur Shtetet e Bashkuara ta gjenin dhe vrisnin Saddamin, imazhi i tij mund të mbijetonte. Dhe sidoqë të vijë puna, imazhi i Shteteve të Bashkuara, si çlirimtarë, do të shpërbëhej.

Kjo është më pak se të jesh Saladin, por kur je i dobët, duhet të mjaftohesh me ç’ke mundësi. Bushi mendon se po ta rrëzojë Saddamin, do ketë fituar. Por Saddami mendon se po ta ketë rrëzuar Bushin, ai do ketë fituar. Do ta shohim kush ka te drejtë.

Nga Immanuel Wallerstein.

[Copyright nga Immanuel Wallerstein. Të gjitha të drejtat i rezervohen autorit. Lejohet shkarkimi në kompjuter, dërgimi në mënyrë elekronike ose me e-mail tek të tjerët dhe vendosja e këtij teksti në grupe faqesh Interneti pa qëllime fitimprurëse, me kusht që teksti të mbetet i pandryshuar dhe ky shënim mbi të drejtat e autorit i bashkangjitur. Për ta përkthyer ose publikuar këtë tekst në formë të printueshme ose në çfarëdolloj forme tjetër, duke përfshirë faqe Interneti me qëllim fitimprurës e të tjerë, kontaktoni autorin në adresën iwaller@binghamton.edu; fax: 1-607-777-4315.

Këto komente, të publikuara dy herë në muaj, kanë për qëllim të reflektojnë mbi situatën bashkëkohore botërore, parë nga një perspektivë afatgjatë dhe jo nga ajo e kryetitujve ditorë.]

_____

Dërgojani këtë Koment një Kolegu

--------------------------------------------

Lista e Komenteve

Go to Fernand Braudel Center Homepage