Fernand Braudel Center, Binghamton University

http://fbc.binghamton.edu/commentr.htm

Koment Numër 119, 15 Gusht 2003

“Anglikanët, në Veri e në Jug”

Debatet mbi ordinimin e peshkopëve Anglikanë u interesojnë rrallë atyre që nuk janë Anglikanë. Megjithatë, debati mbi zgjedhjen e një prifti që e ka bërë të ditur se është homoseksual, Canon V. Gene Robinson, si Peshkopi i New Hampshire-it i Kishës Episkopale të Shteteve të Bashkuara, u bë kryetitull gazetash këtë muaj në Shtetet e Bashkuara dhe bëri zë kudo në botë. Kur caktimi në këtë detyrë u aprovua nga shumica e peshkopëve si dhe e delegatëve të thjeshtë të Kishës Episkopale, Arqipeshkvi i Canterbury-t, Rowan Williams, e ndjeu të nevojshme të thërriste një takim të veçantë të kryepeshkopëve të kishave Anglikane në të gjithë botën për të diskutuar konsekuencat e këtij vendimi.

Për ata që votuan në favor të Robinson-it, çështja ishte e thjeshtë. Ishte mënyra e Zotit për ta bërë kishën gjithëpërfshirëse. Njerëzit kuptojnë sot, në mënyra që brezat më përpara nuk mundnin, se përfshirje do të thotë pranim i gay-ëve dhe lezbianeve si praktikues të një metode alternative të dashurisë humane, dhe se si rrjedhim seksualiteti i një prifti është i parëndësishëm në lidhje me konsekrimin e tij/saj si peshkop. Për ata që e kundërshtonin këtë ide, dukej qartë se skripturat tregonin se homoseksualiteti është mëkat, dhe se si pasojë do të ishte e papërfytyrueshme që dikush që e pranon mëkatin pa u penduar të mund të konsekrohej si peshkop në kishë.

Unë nuk dua të propozoj me këtë rast një diskutim të debatit teologjik. Dëshiroj t’ja lë atë atyre që janë anëtarë të Komunitetit Anglikan. Por duhet të vëmë re se të dyja anët e debatit nuk janë të shpërndara rastësisht. Në kishat Anglikane në Veri (që do të thotë, kryesisht në Shtetet e Bashkuara, Britaninë e Madhe, Kanadanë, Australinë, dhe New Zealand-ën), egziston një ndarje midis atyre që janë në favor të përfshirjes (të cilët duket se përbëjnë shumicën sot) dhe një grupi më të vogël por shumë vigoroz i të ashtu-quajturve “konservativë” të cilët i kundërshtojnë haptazi këto zhvillime. Nga ana tjetër, komunitetet Anglikane në Jug (Amerika Latine, Afrika, Azia) duket se anojnë qartazi nga ana e “konservativëve” mbi këtë çështje, me përjashtimin e vetëm të Afrikës së Jugut. Arqipeshkvi i Nigerisë, Peter Akinola, ka kërcënuar haptazi përfundimin e lidhjeve me çfarëdo kishe Anglikane që toleron homoseksualitetin. Ky, dhe kërcënime të ngjashme, janë shkaku pse Arqipeshkvi i Canterbury-t e ka thirrur këtë takim, për të parë nëse mundet të shmangë një pjesëtim formal të mundshëm të Komunitetit Anglikan.

Ne duhet ti bëjmë vetes pyetjen përse egziston një ndryshim gjeografik në qëndrimim kundrejt kësaj çështjeje, ku i ka rrënjët, dhe çfarë paralajmëron për të ardhmen. Ndërmjet gjithë feve botërore, vetëm Krishtërimi sot ka një balancë të përafërt midis besimtarëve në Veri dhe besimtarëve në Jug. Kjo është padyshim rrjedhojë e kolonizimit Europian të sistemit botëror në pesë shekujt e kaluar, por sidoqoftë përbën një realitet shoqëror të shekullit të njëzetë e një. Në rastin e versionit Anglikan të Krishtërimit, besimtarët gjenden pothuajse kudo çfarë ishte dikur pjesë e Perandorisë Britanike e cila, në të vërtetë, nga gjithë perandoritë Europiane, ishte më e shtrira gjerësisht.

Në Veri, ndarjet midis Anglikanëve mbi këtë çështje janë një histori e vjetër. Për disa qindra vjet deri tani, disa të Krishterë nga kisha të ndryshme, kanë luftuar për një kuptim më “modern” të besimit dhe moralit. Në pjesën e dytë të shekullit të njëzetë, çështjet kryesore kanë pasur të bëjnë me gjninë dhe seksualitetin: beqaria, roli i grave në kishë, pranimi i grave në postet klerike, dhe së fundmi homoseksualiteti. Në shekullin e fundit, pothuajse gjithë kishat e Krishtere të Veriut kanë përjetuar një erozion në anëtarësinë e tyre, kryesisht rezultat i tërheqjes së individualëve më pak fetarë nga anëtarësia aktive. Megjithë këtë erozion, shumica e atyre që mbetën aktivë janë përpjekur në mënyrë të qëndrueshme të ndërhyjnë me interpretime të reja besimi dhe morali në praktikat e tyre. Shekulli i nëntëmbëdhjetë përjetoi një lëvizje masive të njohur si “Protestantizmi liberal.” Dhe Papa John XXIII vuri në jetë një “aggiornamento” (një përshtatje me të tashmen) të Kishës Katolike Romane ndërmjet Këshillit të njohur si Vatikani i II-të. (Tendenca të ngjashme janë vënë re në shumicën e feve të tjera botërore, doemos.)

Ka pasur një reagim ndaj revizioneve të tilla të teologjisë dhe praktikës, i cili ka marrë formën e lëvizjeve evangjelike apo të një insistimi për tu kthyer në “orthodoksizëm.” Në shumë raste, këto grupe reaguese kanë organizuar institucione të veta fetare. Por shumë qëndruan brenda kishave të Krishtere të ashtu-quajtura “qëndrore,” dhe kanë vazhduar të luftojnë nga brenda. “Konservativët” Anglikanë janë kështu thjesht një variant i një teme e cila është e njohur që herët, edhe nëse (në shumë kisha dhe shume vende) një temë minoritare. Por pse ka qënë pikëpamja “konservative” një lëvizje minoritare në kaq shumë kisha të Krishtere në Veri? Përgjigja është padyshim efekti i përbashkët i modernizmit jofetar dhe mirëqënies. Reformistët brenda këtyre kishave mendojnë se ata duan që Krishtërimi ti përshtatet dhe të mbijetojë në botën moderne. Konservativet i shikojnë reformistët si duke e holluar, në mos ofenduar, Krishtërimin.

Situata duket disi më ndryshe në Jug. Cilët janë aktivë në kishat Krishtere në Jug? Në Azi dhe në Afrikë, ata janë në shumicën të kthyer (konvertë) ose pasardhës së kthyerish të cilët e përkufizuan Krishtërimin në mënyra të lashta, si refuzim i mënyrave “pagane.” Krishtërimi të cilin pranuan ata ishte ai i misionerëve, dhe nuk para u prezantua në mantelin e modernizmit jofetar. Për të Krishterë të tillë, jeta e tyre fetare është një luftë e vashdueshme kundër praktikave pagane, dhe ata i shikojnë vendime të tilla si ai rreth Canon Robinsonit si një tradhëtim i luftës së tyre. Kjo përforcohet nga një sens i një nacionalizmi të vonuar, sipas të cilit ata ndjejnë se kishat e Veriut u hapin rrugë atyre, duke u thënë se, një ditë (kur ato të jenë më të “zhvilluara”), do ta “kuptojnë” urtësinë e përfshirjes së re.

Egziston edhe një element i tretë. Në Veri, kishat kyesore të Krishtere (dhe kjo është veçanërisht e vërtetë për Anglikanët) e tërheqin shumicën e anëtarësisë së tyre prej elementeve elitë – në kuptimin ekonomik, politik, dhe social. Këta njerëz janë të sigurt në vetvete. Ata janë njerëz “të respektuar” të cilët ndjejnë një dëshirë të fortë për të qenë zemërgjerë dhe pranues ndaj bashkëfetarëve të Krishterë. Në Azi dhe Afrikë, shpeshherë, të Krishterët janë minoritet në vende me shumica Myslimane, Budiste, ose Hindu. Ose shumica e popullatës praktikojnë de fakto fe vendase. Kishat e Krishtere e gjejnë vetveten në një pozicion mbrojtës, dhe anëtarët e tyre janë ndoshta më pak të sigurt në vetvete. Ndërkohë që të Krishterët në Veri mund ti ndruhen përfshirjes së tërheqjes nga feja, të Krishterët në Jug mund ti ndruhen përfshirjes nga lëvizje të tjera fetare më “tradicionale” në praktikat e tyre shoqërore.

Situata është pak më ndryshe në Amerikën Latine. Atje, kishat Protestante që janë pakicë kanë tërhequr anëtarë që i përkisnin fillimisht Kishës Katolike, duke përdorur tonalitete të Reformimit dhe refuzim të të fuqishmëve dhe të pasurve të shenjtët e shumtë të së cilëve janë “idole.” Edhe këtu, sidoqoftë, reformat që ndiqen në kishat Protestante të Veriut duken se s’janë të përshtatshme me nevojat e tyre si dhe edhe tradhëtuese ndaj përpjekjeve të tyre fetare. Së fundmi, Afrika Jugore ka qenë një rast i veçantë në Jug, ku një luftë shumë-raciale kundër rregjimit të aparteidit, i cili bazohej në një version tepër konservativ të Protestantizmit, inkurajoi një mirëpritje të reformimit fetar, gjë që nuk funksionoi në shumicën e vendeve të tjera në Jug.

Ka doemos mundësi që të krijohet një ndarje në Komunitetin Anglikan. Edhe nëse nuk ndodh, do të ketë një tension të vazhdueshëm, dhe me shumë mundësi një anësim gjeografik të vazhdueshëm. E njëjta gjë mund të jetë duke ndodhur edhe me Kishën Katolike Romane. Por çfarë paralajmëron kjo për të ardhmen? A do të ecin kishat e Jugut në të njëjtin drejtim me kishat e Veriut, siç shpresojnë dhe besojnë reformuesit në Veri? Aspak, me shumë mundësi. Në fakt, e njëjta ndarje mund të vihet re brenda Veriut, ku grupe etnike të Bardhësh dominantë tradicionalë janë tepër më të gatshëm për të pranuar “reformim” zakonesh se sa ata aktivë në kishat që i përkasin komuniteteve “minoritare.”

Çfarë duket qartë në këtë rast është se “reformimi” në çështje që kanë të bëjnë me seksualitetin ndërmjet të fuqishmëve dhe “politika identiteti” ndërmjet atyre që janë më pak të fuqishëm nuk ka aspak përse të jenë doktrina të cilat ti bashkojnë të dy grupet. Dhe nëse dikush përdor një llogjikë të ngjashme në lidhje me çështje të tjera, mund të kuptojë se ata që në një sens të përgjithshëm janë, ose mund të jenë, pjesë e familjes së shpirtit të Porto Alegres, do tu duhen përpjekje për të përvetësuar dhe për tu përshtatur nevojave të njeri-tjetrit.

Nga Immanuel Wallerstein.

[Copyright nga Immanuel Wallerstein. Të gjitha të drejtat i rezervohen autorit. Lejohet shkarkimi në kompjuter, dërgimi në mënyrë elekronike ose me e-mail tek të tjerët dhe vendosja e këtij teksti në grupe faqesh Interneti pa qëllime fitimprurëse, me kusht që teksti të mbetet i pandryshuar dhe ky shënim mbi të drejtat e autorit i bashkangjitur. Për ta përkthyer ose publikuar këtë tekst në formë të printueshme ose në çfarëdolloj forme tjetër, duke përfshirë faqe Interneti me qëllim fitimprurës e të tjerë, kontaktoni autorin në adresën iwaller@binghamton.edu; fax: 1-607-777-4315.

Këto komente, të publikuara dy herë në muaj, kanë për qëllim të reflektojnë mbi situatën bashkëkohore botërore, parë nga një perspektivë afatgjatë dhe jo nga ajo e kryetitujve ditorë.]

_____

Dërgojani këtë Koment një Kolegu

--------------------------------------------

Lista e Komenteve

Go to Fernand Braudel Center Homepage