Fernand Braudel Center, Binghamton University

http://fbc.binghamton.edu/commentr.htm

Commentary No. 173, Nov. 15, 2005

Sjedinjene Države protiv Latinske Amerike

Ozbiljan otpor Bušovoj diplomatiji na Samitu Amerikanaca 4. i 5. novembra u Plati del Mar u Argentini na neki način je bio kulminacija skoro dva veka teških odnosa između Sjedinjenih Država i ostatka Amerike. Nije izbio ni iz čega, i nikako nije kraj priče koja, sa stanovišta Sjedinjenih Država, uporno ide nizbrdo.

Sjedinjene Države su Monroovom doktrinom još 1823. proglasile Ameriku za svoj privatni rezervat. Shodno tome, Sjedinjene Države su tražile od Španije nezavisnost mnogih njenih bivših kolonija, i poručile evropskim vlastima da ne pokušavaju da i dalje upadaju na američku teritoriju. Naravno, isto priznanje nezavisnosti nije dato Haitiu, državi kojom ne dominiraju beli naseljenici već bivši crni robovi i slobodni ’’obojeni’’. Sjedinjene Države su odbile da priznaju Haiti sve do 1862. (kada je odcepljenje nekih njenih država u kojima su živeli robovi izvršilo pritisak na vladu Sjedinjenih Država). Bez sumnje, Sjedinjene Države nisu imale potpuno odrešene ruke u Latinskoj Americi. Velika Britanija je još uvek tokom 19. veka tamo bila dominantna ekonomska (i politička) sila.

Ali lagano su Sjedinjene Države uspostavile svoju nadmoć u Meksiku (nakon nekoliko vojnih sukoba), na Karibima (naročito nakon špansko-američkog rata), i na kraju u Južnoj Americi takođe. Na početku 20. veka, Sjedinjene Države su bile slobodne da izdvoje Panamu od Kolumbije (da naprave panamski kanal) i da pošalju marince da uspostave red (i da odbrane njen korporativni interes) u raznim centralnoameričkim i karibskim državama.

Politika sile, neskrivenog imperijalističkog upada, u suštini je bila jedina politika Sjedinjenih Država do 1933., kada je Frenklin Ruzvelt umesto nje proglasio politiku “dobrog komšije”, obuhvatajući njom, između ostalih, Kubu, Meksiko, i Portoriko. Nakon toga, politika sile nije potpuno napuštena (invazija na Kubu pod Kenedijem, marinci poslani u Dominikansku republiku pod Džonsonom, invazija na Grenadu pod Reganom, i invazija na Panamu pod Džordžom H.V. Bušom). Niti bi trebalo da se zaboravi da se pomene bezbroj puta pružena tajna podrška vojnim pučevima od strane Sjedinjenih Država (posebno u Gvatemali, Brazilu, Čileu, i 2002. – neuspešno - u Venecueli). Ali politika sile se smenjivala sa sofisticiranijom. A ono što je Džordž W. Buš pokušao na njegov trapav način u Mar del Plati bila je sofisticiranija diplomatija.

Nije uspelo. Zašto? Dok u suštini Buš ne pokušava ništa novo u Latinskoj Americi i samo nastavlja politiku svojih prethodnika, njegove avanture u Iraku su ograničile mogućnost ove politike da funkcioniše. Pokušavajući da izgura – neuspešno – svoju politiku mačoističkog zastrašivanja na Srednjem Istoku, u isto vreme kada je ograničio instrumente vlasti (vojne, finansijske, i političke), potpuno je potcenio nivo svetske podrške Sjedinjenim Državama. Kulminacija dvovekovne dominacije u Latinskoj Americi najbolje može da predstavi slika Sjedinjenih Država kao diva sa glinenim stopalima. Treba nam samo pogled na seriju udaraca nanetih moći i ugledu Sjedinjenih država u Plati del Mar i pre nje.

Predsednik Argentine, Nestor Kirčner, otvorio je sastanak govorom u kojem je rekao da Sjedinjene Države imaju “neizbežnu i neoprostivu” odgovornost za politiku koja je dovela do siromaštva i društvene tragedije u Latinskoj Americi. On je posebno citirao vašingtonski konsenzus i strukturalno regulisanje politike MMF. Dok je ovo tradicionalni govor levice u Latinskoj Americi, verovatno je po prvi put gost međudržavnog sastanka rekao ovo javno dok je predsednik Sjedinjenih Država bio u publici. Da li je Buš napustio salu? Ne, držao je jezik za zubima i jedino pohvalio Kirčnera za napredak u argentinskoj ekonomiji koji je ostvario.

U međuvremenu, Ugo Čavez, predsednik Venecuele koji je sada postao velika nemeza Sjedinjenih Država, govorio je na velikom javnom skupu, osuđujući podlosti Sjedinjenih Država. Njemu se, među ostalima, pridružio argentinski (i latinoamerički) veliki fudbalski junak, Dijego Maradona, koji je iskoristio priliku da kaže da je ‘’Fidel [Kastro] bog, a Buš plaćeni ubica”. Fudbalske zvezde možda nisu kvalifikovani politički analitičari, ali imaju veliki uticaj na javno mnjenje.

Reakcija Sjedinjenih Država na Kirčnerov, pa čak i na Čavezov govor, bila je blaga zato što su se Sjedinjene Države koncentrisale na jednu stvar koju su želele od samita – ponovno obavezivanje na ostvarenje pan-američke slobodne ekonomske zone (FTAA – Free Trade Area of the Americas). Ovde su Sjedinjene Države udarile u granitni blok: četiri države koje sačinjavaju MERCOSUR (južnoameričko zajedničko tržište, prim.prev.) - Brazil, Argentina, Urugvaj, i Paragvaj – plus Venecuela jednostavno su rekle ne. Meksički predsednik Foks pokušao je da ujedini ostale, ali bez Brazila, Argentine i Venecuele, FTAA je, kao što je Čavez rekao, “mrtva, a mi je ovde sahranjujemo”. U međuvremenu, ove iste države su ojačavale svoje ekonomske veze sa Evropom i Kinom na štetu Sjedinjenih Država.

Buš je gurao dve stvari u Latinskoj Americi – sada mrtvu FTAA i izolovanje Kube. Dok Kuba još uvek nije bila pozvana na samit (da jeste, Buš ne bi došao), samo kroz nekoliko dana kasnije, Generalno veće Ujedinjenih nacija još jednom je glasalo, sa najvećim brojem glasova do sada (182-4, sa jednom uzdržanom i četiri države koje nisu glasale), za poziv na okončanje blokade Kube od strane Sjedinjenih Država. Najbolje što su Sjedinjene Države mogle da dobiju u Latinskoj Americi su dva neglasača – Honduras i Nikaragva.

Na kraju, iako je Meksiko bio jedan od američkih nekoliko javnih zastupnika opstanka FTAA, nekoliko dana ranije ratifikovao je ugovor Međunarodnog krivičnog suda i posebno odbio da potpiše takozvani bilateralni sporazum o neizručivanju američkih vojnika na kojem Sjedinjene Države svuda insistiraju za svoje sopstvene vojnike.

Monroova doktrina je mrtva. A ima malo onih koji žale za njom.

by Immanuel Wallerstein

[Sva prava zadržava Imanuel Valerštajn; distribuira Agence Global. Radi sticanja prava na objavljivanje, uključujući i pravo na prevođenje i postavljanje na nekomercijalne sajtove, kontaktirajte: rights@agenceglobal.com, 1.336.686.9002 ili 1.336.286.6606. Dozvoljeno je skidati tekstove, slati ih drugim osobama elektronski ili putem e-maila, pod uslovom da esej ostane neizmenjen a copyright obaveštenje bude objavljeno. Autora možete kontaktirati na: immanuel.wallerstein@yale.edu.

Ovi komentari, koji se dvaput mesečno objavljuju, imaju nameru da budu osvrt na trenutnu situaciju u svetu, viđenu iz dugoročnije perspektive, a ne iz perspektive neposrednih novinskih članaka.]

Email this Commentary to a colleague

______________________________________________

Go to List of Commentaries

Go to Fernand Braudel Center Homepage