Fernand Braudel Center, Binghamton University
http://fbc.binghamton.edu/commentr.htm
185, May 15,
2006
Muren en de
Wereld
Muren zijn weer in de pers, en ze zijn
weer controversieel – muren op de grens tussen de Verenigde Staten en Mexico,
muren om Israëlische nederzettingen op de Westoever. Dit zijn muren waarvan het
bouwen wordt verdedigd door de machthebbers. Maar het was nog geen twintig jaar
geleden dat Ronald Reagan op Brandenburger Tor stond de beroemde woorden sprak,
“Mr. Gorbachev, tear down this wall!”
Waarom bouwen mensen muren? Kortgezegd om
twee redenen – om mensen buiten te houden, en om mensen binnen te houden. Muren
worden doorgaans gebouwd op de grens van een jurisdictie – de jurisdictie van
een regering of die van een privé domein. Er zijn dan twee vragen die we ons
moeten stellen over muren. Zijn ze moreel verantwoord? Zijn ze effectief? Er is
een groot verschil van mening over het antwoord op deze vragen.
Laten we beginnen met de muren die
ontworpen zijn om mensen buiten te houden. Waarom willen we mensen buiten
houden? Het simpele antwoord is dat wij iets hebben waarvan we denken dat zij
het willen en dat we niet met ze willen delen. Omdat grenzen alleen maar lijnen
op de grond zijn is een van hun belangrijkste eigenschappen dat ze poreus zijn.
Eén oplossing is om een muur te bouwen die het moeilijk maakt om de lijn over
te steken – om het land of erf te betreden – en het te beschermen tegen wat we
niet gerechtvaardigd en illegaal gebruik/toegang/toeëigening vinden van dat wat
we als ons eigendom beschouwen.
In het geval van de muur die de Verenigde
Staten bouwt langs de grens met Mexico, deze is bedoeld om het moeilijker te
maken voor Mexicanen en andere Latijns-Amerikanen om de Verenigde Staten binnen
te komen zonder speciale toestemming (een visum). En de meeste van deze mensen
proberen natuurlijk binnen te komen om werk te zoeken of misschien hun gezin te
herenigen. De rechtvaardiging voor de muur is, dat als er geen systeem van visa
zou zijn, immigratie naar het rijke land gigantische vormen aan zou nemen en de
levenstandaard van het land daardoor zou bedreigen. Een systeem van visa
beperkt het aantal (en selecteert het soort) personen dat binnen mag komen, de
muren zijn er om de buitenstaanders te belemmeren door de mazen van het
visumnet te glippen.
Op individueel niveau is het equivalent
hiervan het bouwen van zogenaamde gated
communities, waarin eigenaren in een gemeenschap muren creëren om ongenode
vreemdelingen buiten te houden en privé-bewaking inhuren om deze beperking
kracht bij te zetten. We noemen ze gated
communities in rijke landen. Maar in een groot aantal gemeenschappen in
zuidelijke landen zijn er tegenwoordig eigenaren van dure huizen die zelf muren
bouwen om indringers te weren, muren die vaak versterkt zijn met prikkeldraad,
bloeddorstige honden en soms een private politiemacht. De rechtvaardiging is
doorgaans dat de nationale politiemacht niet in staat is om aanvallen op
personen en hun eigendommen te verhinderen.
Laten we nu eens kijken naar de andere
reden – om mensen binnen te houden. Toen de Duitse Democratische Republiek de
Berlijnse muur bouwde in 1961 had dat een politieke reden. Er was een gestage
exodus aan de gang van mensen naar de Bondsrepubliek via het Berlijnse
metrosysteem. Dat was politiek beschamend voor de autoriteiten van de DDR. Dus
bouwden ze een muur, eentje die bleef staan tot 1989. Toen Reagan opriep de
muur neer te halen duidde hij op het recht van mensen om te emigreren, om de
plek waar ze waren te verlaten, om welke reden dan ook.
Die specifieke muur viel. Toen dat
gebeurde ontdekten de mensen achter die muur (en figuurlijk allen die in
Communistische regimes in Centraal/Oost-Europa en de Sovjetunie leefden) dat
zij het recht van emigratie verkregen hadden, maar niet het recht van
immigratie. Om te immigreren had men nog steeds een visum nodig. En tot op de
dag van vandaag is het zeker niet gemakkelijk om een visum te verkrijgen. Een
aantal van hun emigreren legaal, maar immigreren illegaal.
In het geval van de Israëlische muren is
de reden die wordt gegeven dat ze worden gebouwd met als doel de mogelijkheden
voor Palestijnen om gewelddadige acties in deze regio’s op touw te zetten te
beperken. Maar de muren worden niet gebouwd op de rand van een jurisdictie. Ze
worden gebouwd om een jurisdictie te scheppen, een manier om de facto grenzen
te creëren.
Terug nu naar onze twee vragen. Zijn muren
moreel verantwoord? Zijn muren effectief? De moraliteit van muren die worden
gebouwd om mensen buiten te houden komt neer op de moraliteit van
eigendomsrecht. En de moraliteit van eigendomsrecht is een kwestie van hoe dat
eigendom verkregen is. De eigenaren beweren dat het verkrijgen van een gebied
of object vrucht is van hun harde arbeid, en anderen zullen beargumenteren dat
het is verkregen door diefstal, agressie of andere niet gerechtvaardigde (zo
niet illegale) activiteiten. Er is geen standaard antwoord op deze vraag en in
de praktijk is elk antwoord een resultaat van politieke onderhandelingen en
compromissen in een specifiek geval.
Natuurlijk zou je kunnen denken dat mensen
die waarde hechten aan de oneindige deugden van de vrije markt denken dat
verkeer van personen een resultaat van marktwerking zou moeten zijn en niet van
monopolies (restrictie van het recht op toegang door visa bijvoorbeeld). Maar
in de praktijk zijn er weinig voorstanders van de vrije markt die dit zullen
zeggen. Ze pleiten voor vrij verkeer van goederen en kapitaal, maar rekken dat
marktprincipe niet naar de bewegingen van mensen.
En zo zou je ook kunnen denken dat mensen
die waarde hechten aan sociale gelijkheid voorstanders zouden zijn van eerlijk
delen. Maar in de praktijk zijn er veel verdedigers van sociale gelijkheid, vooral die in de
rijke landen, die sociale gelijkheid willen beperken tot diegenen die zich
reeds in dat land bevinden, en de grenzen niet willen openen voor de hele
wereld. De slogan lijkt te zijn: bescherm onze
rechten, eigendommen en banen, niet de rechten, eigendommen en banen van de
hele wereld.
Wat betreft effectiviteit, muren zijn
effectief op korte termijn om veel (maar niet alle) mensen binnen te houden.
Maar op middellange termijn hebben muren een politiek schurende werking, ze
werpen licht op ongelijkheden en dwingen op die manier verdere onderhandelingen
af. Het enige dat we met zekerheid kunnen zeggen over muren is dat ze noch
vriendelijk, noch weldadig, noch een teken van vrijheid zijn.
Immanuel Wallerstein
©
Agence Global
Vertaald door Clemens de Olde
[Copyright van Immanuel Wallerstein, gedistribueerd
door Agence Global. Voor rechten en machtigingen, inclusief vertalingen en
publicaties op niet-commerciële websites, gelieve contact op te nemen met:
rights@agenceglobal.com, +1-(336)-686-9002
of +1-(336)-286-6606. Het is toegestaan de artikelen te downloaden,
elektronisch te versturen of te e-mailen, zolang het artikel intact blijft, en
het copyright zichtbaar aangegeven staat. Om contact op te nemen
met de auteur, schrijf naar: immanuel.wallerstein@yale.edu.
Deze exposés
worden twee keer per maand gepubliceerd, en zijn bedoeld als reflecties over
het hedendaagse wereldtoneel, bekeken
vanuit een langetermijn perspectief in plaats van op de krantekoppen af te
gaan.]
_____
Email this Commentary to a colleague
______________________________________________
Go to List of Commentaries
Return to