Fernand Braudel Center,
Binghamton University
http://fbc.binghamton.edu/commentr.htm
214, August. 1, 2007
Kan Musharraf bli?
Stakkars Pervez Musharraf! Han er ikkje særleg populær, og er under
press frå mest alle kantar. Likevel strevar han vidare, freistar oppretthalde
likevekta og makta mens han sit på toppen av ein sydande vulkan.
Han har faktisk gjort det betre enn ein skulle tru mogleg.
For å byrje med
starten må me hugse bakgrunnen for staten Pakistan. Den viktigaste
nasjonalistiske rørsla i det koloniale India var Den indiske nasjonalkongressen,
leia av Mahatma Gandhi og Jawaharlal Nehru. Mohammed Ali Jinnah, ein sekulær
advokat med muslimsk bakgrunn, var aktiv medlem. Men i aukande grad følte han
at muslimar som gruppe (ein kunne seie som etnisk gruppe) vart degraderte til
andreklasses borgarar. Han gjekk inn i Den muslimske ligaen, ei rørsle som
arbeidde for autonomi/sjølvstende for ein «muslimsk» region. I 1934 vart Jinnah
president for rørsla, og i sluttforhandlingane med britane om sjølvstende for
India, lykkast han i å få sjølvstendig og separat status for Pakistan.
Den 14. august
1947, då Pakistan blei ein uavhengig stat, bestod landet av fleire provinsar i
det nordvestlege koloni-India og ein bengalsk provins i nordaust, ganske langt
frå den vestlege delen. Den 11. august det året heldt Jinnah ein
innsettingstale framfor det som straks skulle bli den lovgivande forsamlinga i
Pakistan, der han gjekk inn for eit «inkluderande og pluralistisk demokrati»
som skulle garantere like rettar for alle borgarane uavhengig av religiøs eller
etnisk bakgrunn.
Ikkje bare var
Den muslimske ligaen i kjerna ei moderne sekulær nasjonalistrørsle, men hæren
som skulle opprettast henta personell frå dei gamle britiske militærstyrkane i
India, og offiserskorpset var likeins sekulært i stor grad.
Som me veit,
førte sjølvstendet for India og Pakistan straks til grufull vald mellom
folkegruppene, og mellom anna kamp om kontrollen over Kashmir. Sluttresultatet
av den innleiande striden var ikkje bare ei de facto (og opptil i dag omstridd)
deling av Kashmir, men au flytting av folkegrupper, slik at Pakistan i
overveldande grad vart muslimsk. I 2007 var befolkninga på 165 millionar, noko
som gjør Pakistan til den sjette mest folkerike staten i verda, og med ein av
dei høgaste fødselsratane. Denna befolkninga er i dag 97 prosent muslimar, av
dei er 20 prosent sjiamuslimar.
Pakistan har hatt
ei stormfull politisk historie. Tilhøvet til den viktigaste grannen India har
alltid vore spent og konfliktfylt. Den austlege delen av Pakistan braut ut i
1971, oppmuntra av India, for å bli Bangladesh. Det første militærkuppet
skjedde i 1958. Sivilt styre, under eit stort sett sekulært urbant parti leia
av Zulfikar Ali Bhutto, vart attreist i 1972, bare for å bli styrta fem år
seinare. Kuppet vart leia av general Zia ul-Haq, ein ganske ortodoks muslim som
innførte sharialover i landet. Han omdøpte au landet til Den islamske
republikken Pakistan.
Sivil rett vart
innført att nokre år seinare under Bhuttos dotter Benazir Bhutto, som så veik
plassen for Nawar Sharif. I 1999 freista Sharif arrestere stabssjefen sin, ein
general Pervez Musharraf; han lykkast i å arrestere Sharif i staden for, og
plasserte seg som leiar for regjeringa. Han vart utnemnt til president i 2001,
og valt til det embetet i 2002.
For å få meining
i gjennomgangen må me finne dei viktigaste politiske aktørane i Pakistan og
deira geopolitiske allierte. For å byrje med dei siste: India har alltid vore
Pakistans største problem, og dei har derfor alltid søkt støtte frå to statar
som hadde eit kjølig tilhøve til India under den kalde krigen - Sambandsstatane
og Kina. Desse to statane såg på den indiske utanrikspolitikken som å vere for
tett opp til den Sovjetunionen førte. Den indisk-pakistanske militære spenninga
fekk begge til å nekte å underteikne ikkje-spreiingsavtalen om kjernefysiske
våpen og til å utvikle kjernevåpen, noko som forarga Sambandsstatane.
Innanriks er
stoda i 2007 ganske annleis enn i 1947. Islamisme som politisk kraft har blitt
ekstremt sterk og gjennomsyrar store delar av dei væpna styrkane. Islamistane
misliker Pakistans samband med Sambandsstatane, særleg dei siste fem åra. Dei
urbane sekulære kreftene ønskjer presse bort Musharraf (og dei væpna styrkane)
frå den politiske makta, og viste styrke nyleg då dei på vellykka vis støtta leiaren
for høgsterett som Musharraf freista sparke. Dei væpna styrkane, sjølv om dei
er islamistar, ønsker eigentleg ikkje vike plassen for jihad-element som
al-Qa'ida, og freistar derfor spele ei rolle som brubyggarar - med ei
forsonande men kontrollerande linje mot jihadstyrkane.
Då
Sambandsstatane støtta jihadistane i Afghanistan på 1980-tallet, var Pakistan
deira sterkaste allierte, og særleg etterretninga til dei væpna styrkane, ISI.
På 1990-tallet hjelpte ISI Taliban med å komme til makta i Afghanistan. Derfor
vart ISI ganske ulykkelege då Sambandsstatane kasta Taliban, og har ikkje vore
særleg samarbeidsvillige når det gjeld Afghanistan, noko den noverande
presidenten i Afghanistan, Hamid Karzai, klagar på i dag.
Det ser ut til å
vere klart at då Osama bin Laden utførte åtaket sitt på Sambandsstatane 11.
september 2001, var eit av hovudmåla hans, om ikkje det viktigaste, å styrte
regima i Pakistan og Saudi-Arabia. Korfor og korleis? Bin Laden såg på regima i
begge landa som for føyelege for Sambandsstatane, bak deira tvitydige
islamistiske språkbruk. Han venta at Sambandsstatane skulle legge press på
Musharrafs regime for å gå til full krig mot dei heimlege islamistane. Teorien
til bin Laden var at om han gjorde det, då ville regimet til Musharraf falle.
Musharraf har
stått mot presset (som Saudi-Arabia), samd med bin Laden i at det ville vere
politisk sjølvmord å gjøre det Sambandsstatane ønska han skulle gjøre. På andre
sida måtte han gjøre Sambandsstatane rimeleg tilfredse for at Pakistan ikkje
skulle miste avgjørande økonomisk og militær støtte frå Sambandsstatane. Så no
og då slenger han eit bein til Sambandsstatane, som i det nylege åtaket på Den
raude moské, ein bastion for islamistane. Men han passar seg vel for å gå
lenger.
Og den motseiinga
er det som bringar oss dit me er i dag. Jihadistane er trygt etablerte i dei
såkalla nordvestterritoria (som alltid de facto har vore autonome) og Musharraf
vågar ikkje gå til verkelege åtak på dei. Jihadistane fordømmer Musharraf som
for pro-amerikansk. Sambandsstatane på andre sida ser han som altfor
imøtekommande mot jihadistane. Sambandsstatane mumlar stadig om direkte
handling, men kan ikkje fullt ut gå mot Musharraf, for ikkje å få eit ennå
verre regime etter han. I mellomtida pressar dei urbane sekulære klassane ein
svekka Musharraf til å vike plassen for eit verkeleg sivilt regime.
Musharrafs nøkkelstøtte, i røynda
den einaste støtta, er hæren. Men så lenge krigane i Afghanistan og Irak held
fram, held islamistane sin styrke fram med å vekse. Og Pakistan har mange
kjernevåpen. Skulle islamistane komme fullt ut til makta, ville det utgjøre ein
verkeleg geopolitisk trussel mot Sambandsstatane, ulikt den påhitta trusselen
frå Saddam Hussein.
Immanuel Wallerstein
[Copyright by Immanuel Wallerstein,
distributed by Agence Global. For rights and permissions, including translations
and posting to non-commercial sites, and contact: rights@agenceglobal.com,
1.336.686.9002 or 1.336.286.6606. Permission is granted to download, forward
electronically, or e-mail to others, provided the essay remains intact and the
copyright note is displayed. To contact author, write:
immanuel.wallerstein@yale.edu.
Disse
kommentarene, publisert to ganger i måneden, er ment å være refleksjoner rundt
den samtidige verdenssituasjonen, sett, ikke ut fra dagsaktuelle overskrifter
men de lange linjer.
_____
Email this Commentary to a colleague
______________________________________________
Go to List of Commentaries